Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 04-05-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Wessel Gansfort

Wessel Gansfort (Groningen, 1419 - aldaar, 1489), ook Basilius, bijgenaamd lux mundi (het licht der wereld), was een theoloog en vroeg bijbels humanist. Na een lang verblijf buitenslands, o.a. in Parijs, waar hij zich bij de Occamisten aansloot, keerde hij in 1474 in het vaderland terug. Hij verwierp dan de scholastieke dialectiek, om een zich aan de Bijbel oriënterende humanist te worden. Hij bestreed de aflaathandel, de leer van het vagevuur, de onfeilbaarheid van Paus en Conciliën en wordt door velen als voorloper der Hervorming beschouwd.

Wessel was de zoon van broodbakker Harmen Gansfort. Door financiële steun van de Groninger burgemeestersvrouw Oda Jarges-Clant kon hij doorleren bij de Broeders des Gemenen Levens in Zwolle. Van 1449 tot 1452 studeerde hij in Keulen en verkreeg de graad van "magister in de artes liberales". Tot een promotie is het nooit gekomen.

Hoewel hij een leek was, schreef hij bijna uitsluitend over godsdienstige vraagstukken, waarbij hij veel stellingen verdedigde die vooruit lijken te lopen op het protestantisme. Gansfort was een van de eersten in het Noorden die een goede kennis bezat van het Hebreeuws.

Hij was niet, zoals vaak wordt gedacht, de lijfarts van bisschop David van Bourgondië, maar diens protegé. Laatstgenoemde bood hem bescherming tegen de Inquisitie. Na 1482 verbleef Gansfort veel in de abdij van Aduard bij de abt Hendrik van Rees en na diens dood in het Olde Convent van de clarissen te Groningen.

Gansfort stond onder de invloed van de Moderne Devotie en geldt als een voorloper van de reformatie. Hij was tegen aflaten, mirakelboeken en heiligenverering. Bovendien uitte hij kritiek op de overschatting van pausen en concilies, en hij pleitte vooral voor gedegen Bijbelkennis. Hij maakte in zijn leven een ommezwaai van het filosofisch realisme naar het nominalisme; daarom werd hij wel spottend 'magister contradictionis' (meester in tegenstellingen) genoemd. Ondanks dit ging hij toch steeds verder in het taalkundig benaderen van de Bijbel, onder andere door de Hebreeuwse grondtekst bij zijn exegese te betrekken.

De kerkhervormer Maarten Luther schreef dat Wessel Gansfort zeer belangrijk was geweest bij de vorming van zijn inzichten.

In 1862 werden zijn stoffelijke resten en de epitaaf overgebracht naar de Martinikerk. De epitaaf bevindt zich tegen de westmuur, de grafsteen werd ervoor neergelegd met daaronder de beenderen van Gansfort. Bij de laatste restauratie in 1962 heeft Albert van Giffen het graf opgegraven. De grafsteen is uit de vloer gehaald en in de westmuur naast het epitaaf ingemetseld. De beenderen werden voor onderzoek overgebracht naar het anatomisch laboratorium in Groningen, daarna leken ze lange tijd verdwenen te zijn. Pas in 2015 werden ze teruggevonden in een archeologisch depot en 2 jaar later teruggeplaatst in de vloer van de Martinikerk.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 15.