Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 14-04-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Van Ewsum

Ewsum (ook Van Ewsum) is een geslacht van jonkers dat een grote rol heeft gespeeld in de geschiedenis van Groningen. In de late Middeleeuwen behoorden de Van Ewsums samen met de geslachten Manninga, Assinga en Ripperda tot de belangrijkste geslachten in de Ommelanden.

De oudste vermelding van de familie Van Ewsum, dan gespeld als Ewesma, dateert uit 1371. De bekende leden van de familie zijn in die periode zowel in Groningen als in Drenthe hoofdeling. Het eerste lid van de familie dat formeel tot de adel behoort is Onno die halverwege de vijftiende eeuw vanwege verdiensten in het Heilige Land tot ridder wordt geslagen.

Onno van Ewsum, stamvader familie Van Ewsum.

Rond 1300 woonden er op een steenhuis de Oord in het kerspel Toornwerd de (broers?) Elteken en Meynolt, waarvan één gehuwd was met een zekere Tyalde. Het is waarschijnlijk een kleinzoon van één van deze twee, Evo of Ewo Ewesma geheten en gehuwd met Auka Ewesma, die in 1371 te Middelstum op de borg Ewsum woont. Deze Evo of Ewo was gezien de door hem gevoerde achternaam Ewesma, naar alle waarschijnlijkheid een zoon van iemand die ook Ewe heette en die de stichter van de borg te Middelstum was. Evo Ewesma moet zijn overleden tussen 15 juni 1390, toen hij een stuk land in Eppenhuizen verwierf, en 24 juni 1397, toen zijn vrouw Auka of Aweke zelfstandig optrad. Auka wordt 24 mei 1404 voor het laatst vermeld. Waarschijnlijk is zij kort daarna overleden.

Evo en Auka hadden waarschijnlijk een kind, Ewo geheten, die met Eduarda of Evert Onsta gehuwd was. De naam van Ewo jr. horen we voor het eerst in 1402. De rechters van het Oosterambt geven in dat jaar een vonnis af in een geschil tussen hem en een zekere Gayco Reyndisma over het eigendomsrecht van land. Hij wordt dan hoofdeling te Middelstum genoemd. Voor het laatst wordt zijn naam vermeld in een oorkonde van 30 april 1406. Zijn vrouw, dochter van de in 1398 overleden Onno Onsta en Yde, wordt genoemd in oorkondes van 1 mei 1421 en 15 juli 1443. Het feit dat de vrouw van Ewo nog in 1443 genoemd wordt, wijst er op dat hij op relatief jonge leeftijd moet zijn gestorven of met een veel jongere vrouw was getrouwd.

Ewo Ewesma jr. en zijn vrouw Evert Onsta hadden een natuurlijk kind, een dochter Menneke van Ewsum geheten. Zij trouwde Hiddo Tamminga, telg uit één van de aanzienlijke Ommelander geslachten, die vervolgens de familienaam Ewsum aannam. Verder had Ewo jr. nog een bastaardzoon, Julianus geheten, die later onder meer als proost van Usquert bekendheid zou krijgen. Hiddo Tamminga/Ewesma zou volgens Ubbo Emmius in 1428 zijn gedood in de strijd tegen Fokko Ukena. Dit blijkt onjuist te zijn, omdat zijn naam nog in 1431 wordt vermeld. Na de dood van Hiddo hertrouwde Menneke met Take Heemstra. Zij wordt voor het laatst in 1472 genoemd.

Menneke en Hiddo hadden drie zoons, Ewe, Onno en Hidde, en twee dochters, Bywe en Maria. Ewe huwde als zoen voor het doden van Hiddo Ewesma/Tamminga met een Bauwe Ukena, dochter van Fokko Ukena. Onno trouwde met de Oostfriese Gele Manningha, dochter van Lutet Manningha en Adda Cirksena. Hiermee werd hij verwant met het Oostfriese gravenhuis van de Cirksena's. Volgens aantekening in een genealogie zou hij eerder gehuwd zijn geweest met een zuster van ene Sjoert thoe Hancken * . Bywe huwde met Abbe Heemster in den Ham en na het overlijden van haar eerste man met Azego Aylkumma te Rasquert. Van Maria en Hiddo is het bestaan alleen bekend uit latere afschriften van een oorkonde uit 1446. Doordat Ewo en Onno een ruil aangingen van hun goederen kunnen we Onno van Ewsum beschouwen als de werkelijke stamvader van de familie Van Ewsum.

Middelstum
De naam Van Ewsum is in het bijzonder verbonden aan twee borgen in Groningen, waaronder de gelijknamige borg Ewsum in Middelstum. Of deze borg kan gelden als stamslot van het geslacht is overigens niet duidelijk.

Nienoord
De belangrijkste borg in de geschiedenis van het geslacht was Nienoord in het Westerkwartier. Wigbold van Ewsum liet deze borg bouwen in het begin van de zestiende eeuw als basis voor zijn onderneming om in dit gebied op commerciële wijze turf te winnen. Zijn onderneming brengt hem echter bijna tot een bankroet.

Websites en bronnen:
www.archieven.nl

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 3.