Stichting Kunstbus Groningen

Dit artikel is 21-04-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Stootshorn

Stootshorn, op zijn Gronings Stootshörn, vroeger ook wel Noordbroeksterveen genoemd, is een buurtschap ten westen van Noordbroek even boven Sappemeer. Vanuit Stootshorn loopt ook de Stootshornweg naar Slochteren.



Tot Stootshorn behoren tevens de voormalige buurtschapjes Veenhuizen en Westfalen.

Stootshorn viel kerkelijk onder Noordbroek, maar vormde sinds 1660 een afzonderlijk kerspel met Noordbroeksterhamrik en Korengarst.

In de middeleeuwen Stodhorne, afkomstig van de mansnaam Stote/Stota en horn = hoek.

Waterschap Stootshorn
• Ook hoorde het naar Stootshorn genoemde voormalige waterschap Stootshorn (1885 tot 1917) bij Stootshorn. Deze polder lag ten westen van Noordbroek met de noordgrens bij het Siepkanaal (gemeentegrens met Slochteren), de oostgrens bij de Slochterweg, de Veenweg en de Dwangsweg, de zuidgrens bij de Zandweg en de westgrens weer langs het Siepkanaal. De molen stond vlak bij het kruispunt Slochterweg-Veenweg en sloeg uit op sloot die uitkomt op de Veenwatering. Een deel van de polder lag in het kanaalwaterschap Siepkanaal. Het gebied wordt tegenwoordig beheerd door het waterschap Hunze en Aa's.
• Stootshorn-Veenhuizen is een voormalig waterschap ontstaan als een fusie van Stootshorn en Veenhuizen en lag zo'n 3 km ten westen van Noordbroek. Het lag tussen de Sappemeersterweg (in het oosten) en de gemeentegrens Menterwolde-Slochteren (in het westen) in. In 1966 werden nog enkele tot dan toe onbemalen gronden aan het schap toegevoegd. Het gebied wordt tegenwoordig beheerd door het waterschap Hunze en Aa's.

Geschiedenis
Stootshorn is ontstaan aan de Oudeweg van de kerk van Slochteren naar Uiterburen, die in 1457 werd opgenomen in de route van Groningen naar het Duitse achterland. Bij Stootshorn kruiste deze weg het veenriviertje de Sijpe of Sijpe Aa. Deze liep van het Sappemeer naar de Munter Ae. Niet ver van de oversteekplaats werd een steenhuis gebouwd (Veenweg 1). De boerderij die hier later stond, werd in 1845 verplaatst naar de Slochterweg, waarna de grachten werden gedempt. Deze boerderij kreeg omstreeks 1960 de naam 'Huize Stootshorn'.

De naam Stootshorn zou van de mansnaam Stote komen, met de uitgang -horn (= 'hoek') en zou duiden op een scherpe bocht in de Sijpe Aa. Al in 1319 was sprake van enkele grazen land in Stodhorne; het is echter twijfelachtig of daarmee Stootshorn wordt bedoeld. Het toponiem Stoetzhorne wordt pas in 1590 vermeld. Enkele jaren daarvoor was een nieuw kanaal gegraven vanaf de Slochter Ae naar het Oldambt, dat de Sijpe bij Stootshorn doorkruiste. Hier werd een schutsluis aangelegd. Dit nije verlaet buten den Veendijck tho Noortbroeck wordt in 1587 voor het eerst vermeld. Bij de sluis bevond zich een herberg. Het is niet uitgesloten dat de naam Stootshorn met dit kanaal te maken heeft. Het kanaal raakte al snel weer in verval. In de 19e eeuw werd de Sijpe gekanaliseerd tot de Bergswijk en het Siepkanaal.

Doordat de Staatsgezinden in het voorjaar van 1580 de haven van Delfzijl in bezit hadden genomen, was er geen verbinding meer tussen de koningsgezinde stad Groningen en het oostelijke deel van het gewest. Ook de vaarroute naar Oost-Friesland en Westfalen was hierdoor afgesneden. Er werd een plan gemaakt voor een alternatieve vaarweg over Stootshorn. Delfzijl viel in de zomer van hetzelfde jaar weer in handen van de koningsgezinden (en Groningers), zodat het plan niet hoefde te worden uitgevoerd. Dat werd anders toen de rebellen in het najaar van 1583 een basis vestigden in Oterdum. Van daaruit controleerden zij het scheepvaartverkeer over de Dollard en de Eems. De Groningers haalden hun plan voor een kanaal via Stootshorn uit de kast en wisten het, met steun van de regering te Brussel, ook te realiseren. Hoe langer de oorlog duurde, des te penibeler werd de situatie voor de koningsgezinden. Daardoor heeft het kanaal slechts korte tijd gefunctioneerd.

Noordbroeksterveen/Westfalen
In de kerkelijke registers van Noordbroek en naburige dorpen komt de buurtschap Stotzhorne of Stootz-Horn ten minste voor sinds 1634. Deze buurt met veenontginningsboerderijen, keuterbedrijfjes en arbeiderswoningen groeide na de aanleg van het Noordbroeksterdiep in 1653 uit tot een nagenoeg compleet dorp, dat tot ongeveer 1900 Noordbroeksterveen werd genoemd. Het noordelijke deel werd vroeger ook als Westphalen of Westfalen betiteld, vanwege de Duitse kolonisten die zich hier rond 1800 vestigden. Het dorp kreeg tevens een eigen school en een Hervormd evangelisatiegebouwtje. Een groot deel van de armoedige woningen, die niet waren aangesloten op nutsvoorzieningen, werd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog gesloopt. De school werd in de jaren dertig vernieuwd, maar later alsnog gesloten. Een deel van de huidige bewoning wordt wel gekarakteriseerd als 'landhuizen' vanwege de ruime groenaanleg rond de woningen.

Bronnen:
nl.wikipedia.org/wiki/Stootshorn_(buurtschap)
www.kieft-histotraject.nl
Polder Stootshoorn/ Overwonnen/ Molen van Brondijk (www.molendatabase.org)
https://www.vanlauwerstoteems.nl/graven-bij-stootshorn.html


Pageviews vandaag: 6.