Stichting Kunstbus Groningen

Dit artikel is 18-09-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

provincie Groningen

De provincie Groningen wordt ook wel Stad en Ommelanden genoemd, omdat historisch de stad (van oorsprong Saksisch) en het omringende platteland (van oorsprong grotendeels Fries), een gelijkwaardige positie in het gewest innamen.

De drie historische Ommelander kwartieren zijn Hunsingo, Fivelingo en het Westerkwartier. De Ommelanden en het Oldambt waren tot de 15e eeuw grotendeels oorspronkelijk Fries, de stad, Gorecht en Westerwolde Saksisch.Nu worden vrijwel overal in de Ommelanden Nedersaksische dialecten gesproken. In de dorpen De Wilp, Opende, Kornhorn en Marum in het Westerkwartier wordt deels Fries gesproken.

Het verhaal van Tacitus

Publius Cornelius Tacitus (ca. 56-117) was een Romeins consul, historicus, schrijver en redenaar.
In het jaar 16 na Chr. waren de Romeinen in oorlog met de Germanen. De Romeinse veldheer Germanicus wilde met zijn leger naar het gebied ten oosten van de Eems, het tegenwoordige Noord-Duitsland. Met zijn voetvolk en ruiterij ging hij over land en met een vloot langs de binnenwateren: Rijn, Drususgracht, IJsel, Flevomeer, Lauwers, Lauwers, Waddenzee. Die vloot bestond uit duizend schepen en Tacitus vertelt ervan:
'Daar waren er schepen met smalle voor- en achterstevens, maar breed in het midden om te gemakkelijker de baren te trotseren; andere met platte bodems, om zonder schade over de ondiepten te komen; een groot deel met roeispanen aan de voor- en achterstevens om onder het roeien met vlugge wendingen aan deze of gene kant te kunnen aanleggen; vele hadden een verdek, waarop krijgswerktuigen werden vervoerd en die tevens geschikt waren om paarden en levensmiddelen mede te brengen. En dit grote aantal schepen, handig met zeilen en vlug op de riemen, verwekte een grootse aanblik en algemene schrik.'

Het verhaal van Plinius de Oudere

Gaius Plinius Secundus maior (Como, in 23 of 24 na Chr. - nabij Stabiae, 25 augustus 79), bijgenaamd maior, ofwel de Oudere, ter onderscheiding van zijn gelijknamige neef Plinius de Jongere, was een Romeins militair, letterkundige en amateur-wetenschapper.
Plinius, de natuuronderzoeker, is hier in het noorden geweest tijdens de regering van Vespasianus, 69-70. Hij vertelt ervan:
'In het noorden zijn door ons gezien volken der Cauchen. een uitgestrekte streek wordt daar bij tussenpozen weemaal des daags en des nachts door de oceaan overstroomd, zodat men bij deze eeuwige strijd in de gang der natuur er aan twijfelt, of de bodem tot de aarde of tot de zee behoort. Daarop wonen armzalige mensen, die hoge aardhopen bezitten of verhevenheden met de handen gemaakt tot op bij ervaring bekende hoogte van de hoogste vloed; daarop plaatsen zij hun hutten. Zij gelijken op zeevarenden als het water de omgeving bedekt en op schipbreukelingen als de wateren teruggeweken zijn. Zij jagen rondom hun hutten op de vissen, die met de ebbe weer weggevoerd worden. Zij hebben geen vee en geen melk zoals hun naburen. Zij kunnen zelfs geen strijd voeren met in het wild lopende dieren, want alle struikgewas is ver weg. Zij vlechten van zeewier en waterbiezen touwwerk tot netten der visvangst. Slijk, dat zij met de handen grijpen, drogen zij meer in de wind dan in de zon. met deze aarde verhitten zij hun spijzen en hun door de noordewind verstijfde ledematen. Hun enige drank is regenwater, bewaard in putten bij de ingang van hun huis.'

Heerlijkheid Groningen (1536-1594/1595)
De heerlijkheid Groningen, ook genaamd heerlijkheid Stad en Lande, was de benaming van Groningen en omgeving in de 16e eeuw. Bij de vrede van Grave (1536) wordt de stad Groningen, eigenlijk het Gorecht, samen met de Ommelanden voor het eerst gezamenlijk als heerlijkheid Groningen onder het gezag van keizer Karel V geplaatst, overigens met behoud van rechten en vrijheden.

De Stad had zich al jaren eerder vrijgemaakt van zijn formele landsheer, de bisschop van Utrecht. De Ommelanden hadden nimmer een heer erkend, zij beriepen zich steeds op de Friese Vrijheid. Elk gebied onder de heerschappij van een heer kan een heerlijkheid genoemd worden, maar het verschil met tientallen andere heerlijkheden was dat Groningen en de Ommelanden zelfstandige gebieden werden, zoals dat in de Nederlanden bijvoorbeeld ook het geval was met de heerlijkheid Mechelen.

Voortaan was de keizer, naast keizer in een personele unie ook heer van Groningen. Deze heerlijkheid wordt als één van Zeventien Provinciën in 1548 opgenomen in de Bourgondische Kreits. Toch moet men zich dit niet meteen voorstellen als een eenheidsstaat. Zo deden de staten van de Ommelanden mee aan de Unie van Utrecht, de stad Groningen aanvankelijk niet.

Stad en Lande
Bij de Reductie van Groningen in 1594 wordt de heerlijkheid Groningen omgevormd tot Stad en Lande, een zelfstandige provincie van de Republiek der Verenigde Provinciën.



Pageviews vandaag: 5.