Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 23-12-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

plattegrond Groningen

De oudste bekende plattegronden voor de stad Groningen komen uit de 16de eeuw. Hier was een plattegrond van Jacob van Deventer (ca. 1567) de eerste betrouwbare afbeelding.

De plattegrond van Jacob van Deventer was door de bestemming voor militaire doeleinden in de tijd van het ontstaan niet in druk verschenen. De middeleeuwse stadsmuur en de uitbreiding van de stad naar het zuiden zijn opvallend.

In het in 1575 verschenen tweede deel van de stedenatlas Civitates orbes terrarum van Georg Braun en Frans Hogenberg komt zowel een plattegrond van Groningen voor als een zijaanzicht. Op de plattegrond is het meest opvallend de dwangburcht van Alva voor de Herepoort, waarvan de aanleg kort na 1568 was begonnen maar die nooit werd voltooid. De kaart liep op de voltooiing vooruit.

De plattegrond van Nicolaas van Geelkercken van de stad, opgenomen in Ubbo Emmius' De agro Frisiae (1616), toont de stad tijdens de nieuwe uitleg: een gedeelte van de nieuwe omwalling is gereed, de rest is schetsmatig aangegeven.

De grote vogelvluchtplattegrond van Egbert Haubois, een wandkaart, gereed in 1634, gegraveerd op vier koperplaten door Jan Lubberts Langeweerd (zilver- en goudsmid te Groningen) en in 1637 in druk verschenen bij Nathanael Roman te Groningen, toont de nieuwe omwalling en de uitleg van de stad toen deze gereed waren.

In 1652 verscheen van Haubois de verkleining van de 'Grote Haubois': 'Afbeeldinge der stadt Groningen met de omliggende fortressen' met aan weerszijden en onder de kaart acht plattegrondjes van vestingen en schansen. De in het Toonneel der steden van de Vereenighde Nederlanden van Joan Blaeu uit 1649 voor komende plattegrond van Groningen is vervaardigd naar een latere uitgave van de 'Grote Haubois'. Tot in de 19de eeuw heeft de in 1743 herziene uitgaven van de 'Kleine Haubois' (die wat de grondvesten van de stad betreft weer gebaseerd is op de 'Grote Haubois') als voorbeeld voor plattegronden van Groningen gediend.

Pas in 1828 is met behulp van gegevens van het nieuwe kadaster een volkomen nieuwe plattegrond van de stad vervaardigd door J.C. van der Loeff, ambtenaar bij het kadaster.

Kaartencollecties betreffende Groningen zijn te vinden in het Rijksarchief in Groningen en in het Gemeentearchief van Groningen (samen de Groninger Archieven) en in de Universiteitsbibliotheek te Groningen.

Kaartproductie
In de stad Groningen zijn vooral in de 19de en 20ste eeuw veel atlassen en kaarten uitgegeven ; in de eerste helft van de 19de eeuw vooral bij de firma Oomkens, vanaf de tweede helft door de firma Wolters. Wolters - thans, na samengaan met de firma Noordhoff waar eveneens schoolatlassen werden uitgegeven, Wolters-Noordhoff atlasproducties - was en is vooral gespecialiseerd in schoolatlassen.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 33.