Stichting Kunstbus Groningen

Dit artikel is 20-08-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

nachtwachter

Een nachtwachter is een bewaker die 's nachts werkt. Reeds in oude tijden hebben buren samengewerkt om dreigende gevaren af te wenden. Daarvoor werden ook nachtwachten ingesteld. Zo werden in het jaar 1811 reglementen op de nachtwachten vastgesteld in de gemeenten Noordbroek en Zuidbroek.

Aan de regeling in Noordbroek ontlenen wij het volgende.
'In het dorp en diens gehuchten zal bij toerbeurt door de ingezetenen twee aan twee worden gewaakt op dezelfde voet als tot heden gebruikelijk is geweest, zullende moeten beginnen des avonds om acht uur en eindigen om vier uur.
In het dorp zullen vier wakers zijn, waarvan twee zullen lopen van het zuiden af tot de zuiderschool, de andere twee vandaar tot het huis van Albert Noord.
Wat de gehuchten betreft, waar moeilijk zodanige wachten te stellen zijn uit hoofde van de uitgestrektheid en weinige bevolking, zal het gemeentebestuur trachten nadere beschikkingen te maken.
In de buurten zal door de overlieden een behoorlijke rolle of lijst gemaakt worden en wel in de maand oktober, naar welke uit ieder huisgezin waar een man is, een zal waken, welke rooster door het gemeentebestuur zal worden goedgekeurd en aldaar ter lezing gelegd.
De ingezetenen kunnen voor zich een ander bekwaam persoon nemen naar goedvinden, mits voor dezelve instaande onder goedkeuring van de olderman. Ieder ingezetene is verplicht op zijn beurt te waken en te ronden of zulks te laten doen, op straffe van zes gulden en voor ieder uur verzuim in het ronden tien stuiver.
Wie de vorige nacht de wacht gehad hebben, zullen gehouden zijn des morgens voor negen uur het hieronder gemelde wapen en de ratel aan het huis van de olderman te bezorgen, op boete van tien stuiver, vanwaar de volgende ronders dezelve zullen afhalen des avonds voor acht uur, bij dezelfde boeten.
Buiten deze wachten zal door het gemeentebestuur nog vier tot deze post geschikte personen worden aangesteld op een tractement van een daalder per week gedurende de wintertijd, beginnende met 1 november en eindigende 1 maart.
Dezelve zullen bovendien hebben een jas en een hoed, welke alle vier jaren zullen worden vernieuwd.
Alle nachtwachten zullen voorzien zijn van een stok waarop een ijzeren pin is, doch de vaste nachtwachten zullen bovendien hebben een sabel.
Van de vier bezoldigde nachtwachten zullen alle nachten twee waken en zullen het gehele dorp alle uren rond gaan, beginnende das avonds met duister en eindigende met licht worden. De gewone nachtwachten zullen op alle halve uren moeten ronden doch de vaste op het voluur, tevens op de bepaalde plaatsen het uur roepende na vooraf op de hoorn het teken gegeven te hebben.
De bezoldigde nachtwachten zullen ook verplicht zijn op aanwijs van het gemeentebestuur een a twee keer des nachts zich van het dorp te verwijderen naar de zijde van Stootshorn, Korengast en Hamrik. De nachtwachten zijn verplicht alle oplettendheid aan te wenden ter ontdekking en voorkoming vn wanorde en bij het ontdekken van dusdanige wanorde elkander tot hulp roepen, zelfs, is het nodig, de ingezetenen. Zijn de nachtwachten onwillig of niet op de plaats waar zij moeten zijn, dan zal ieder zes gulden verbeuren. Zij mogen geen middelen van geweld gebruiken dan in nood en wanneer zij de orde niet anders kunnen herstellen of zich iemmand verzet om in de plaats van bewaring gebracht te worden. Indien zij personen ontmoeten die bij hen onbekend of verdacht zijn of die op diefstal betrapt worden, zullen zij die aanhouden en brengen op een door het gemeentebestuur te bepalen plaats om aldaar bewaakt te worden. Zij moeten daarvan dadelijk kennis geven aan het hoofd van politie. De nachtwachten zullen moeten toezien op brand en zulks ontdekkende door het dorp ; brand'roepen en de ingezetenen opkloppen. Wanneer zij bij de huizen gloeiende as of brandend stro vinden, zullen zij dit de naaste bewoners te kennen geven. Deze zijn verplicht zulks te blussen op boete van drie gulden en nog drie voor degene die zulk vuur daar gelegd heeft. Opdat deze order, welke strekt tot beveiliging der ingezetenen, behoorlijk wordt nagekomen, zo worden de bij beurten rondgaande nachtwachten, gelijk ook een ieder, verzocht om toe te zien, dat de bezoldigde nachtwachten hun plicht volbrengen. Evenzo wordt de vaste nachtwachten gelast om toe te zien, dat de gewone nachtwachten overeenkomstig deze order hun plicht betrachten. De vaste nachtwachten zullen alle morgens rapport uitbrengen. De boeten zullen komen voor de helft ten bate van de dorpskas en de andere helft is voor de aanbrenger. De boeten worden door het gemeentebestuur ingevolge het reglement geïnd. Het rapport van de vaste nachtwachten over hetgeen is voorgevallen, moet des morgens voor negen uur worden uitgebracht aan het hoofd van politie. Als het gemeentebestuur de assistentie van de vaste nachtwachten nodig heeft, zullen die ten allen tijde verplicht zijn, die orders tegen billijke beloning te voldoen.'

In 1814 kregen de gewone wachten nadere instructies over de plaatsen waar zij moesten ratelen. Dit was tegen het uis van Albert H. Noordhof (dit is blijkbaar dezelfde die in 1811 Albert Noord genoemd werd; hij woonde in het noorden van Noordbroek en nam daarom de familienaam Noordhof aan.), tegen de heervormde pastorie, voor het huis van de schout Huisman, voor de behuizing van H.S. Hillinga, voor het huis van Eltje W. Huisman, voor de behuizing van Jan S. ten Doornkaat, bij O,F. Coolman, voor het huis van Hindrik A. Bos, van Jan Everts Poolman en van Edze E. Edzes.

In 1855 overwoog de Raad van Noordbroek: 'dat de beurtelinge bewaking van het gehucht Noordbroeksterhamrik door twee van de vier nachtwachten, gelijk vroeger gebruikelijk door de verre afstand en somtijds des nachts moeilijke passage, min verkieslijk is, terwijl ook de dienst in het dorp daardoor te veel verzwakt wordt.'
De raad besloot om voor het gehucht Noordbroeksterhamrik afzonderlijk een persoon als nachtwaker aan te stellen. De bewoners van dat gehucht konden twee candidaten noemen; dan zou de raad daar een uit kiezen.

In 1866 werden de nachtwachten te Zuidbroek afgeschaft.


Pageviews vandaag: 5.