kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 05-04-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

landrecht

Geldend recht op het platteland. Het landrecht kon net als het stadsrecht gelden voor een relatief klein gebied, voor een gewest of voor een geheel land. Als een plaats geen stadsrechten bezat, dan gold het landrecht van het gebied waarin deze lag. Over het algemeen werd uitgegaan van de regel: stadsrecht breekt landrecht (als het stadsrecht afweek van het landrecht, dan ging het stadsrecht voor). Bij inhuldiging van een nieuwe heer werden stads- en landrechten opnieuw bevestigd.

De inhoud van dit landrecht wordt voornamelijk bepaald door wat krachtens gewoonte als recht ervaren wordt. Daarbij gaat het vaak om regels die ooit vastgelegd zijn in rechterlijke uitspraken of die steunen op ooit gemaakte afspraken tussen de rechtsgenoten. De regels van het landrecht hebben zowel op het publiek- als op het privaatrecht betrekking.

Het oudste bekende landrecht is dat van de Bommeler- en Tielerwaarden. Het stamt uit de dertiende eeuw en wordt aangeduid als ening. De oorspronkelijke oorkonde is verloren gegaan. In 1316 vaardigde graaf Reinald I van Gelre een nieuwe uit.

Dat stads- en landrechten nauw met elkaar te maken hadden blijkt uit de oorkonde uit 1328 van het landrecht voor het Veluwse Nieuwbroek die medebezegeld is door de schepenen van Zutphen en Arnhem. De overige veertiende-eeuwse landrechten zijn uitgevaardigd zonder medewerking van de steden.

In de veertiende eeuw werden ambtmannen verplicht behalve trouw te zweren aan de hertog ook trouw te zweren aan het landrecht. In de vijftiende eeuw werd voor het eerst in het landrecht de bepaling opgenomen dat de ambtmannen afkomstig moesten zijn uit de ridderschap.

Een heerser van een gebied kon landrecht verlenen. Zo gaf graaf Floris V Kennemerland (het gebied waarin Haarlem ligt) in 1274 landrechten. In 1328 verleende de graaf van Gelre Reinald II landrecht aan het gebied dat later in de veertiende eeuw aangeduid werd als het Overkwartier van Roermond. Hierin was onder andere geregeld dat de graaf het recht had belasting te innen bij de ridderslag van de zoon van de heer, bij het huwelijk van een van zijn kinderen en om losgeld te verkrijgen als hij gevangen zat. Het was mogelijk dat in een land verschillende landrechten golden.

In 1554 weigerde de Landdag van Gelre een bede omdat het Hof te veel rechtszaken naar zich toetrok, waardoor inbreuk gemaakt werd op de bestaande stads- en landrechten.

Websites:
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Landrecht_(middeleeuws_recht)

Landrecht Groningen

In de provincie Groningen had oorspronkelijk eigenlijk elke streek zijn eigen landrecht. Als uitvloeisel van het bevel, dat keizer Karel V in 1531 liet uitgaan, tot optekening van het gewoonterecht in zijn Nederlandse gebieden (het homologatie-bevel), werd rond 1555 het landrecht van Westerkwartier, Hunsingo en Fivelingo, het Ommelander landrecht, opgetekend. Na de Reductie (1594) werd dit landrecht op last van de Staten van Stad en Lande aangepast ('gereformeerd') en vervolgens in 1601 gedrukt en uitgevaardigd: Landrecht van Hunsingo, Fyvelingo, ende het Westerquartier of ook wel Dat nye Land-recht (meerdere malen gedrukt). Het Landrecht der Beide Oldambten, het Oldambster landrecht, werd in 1618 met toestemming en goedkeuring van de stad Groningen gedrukt en uitgevaardigd.

Het was niet alleen van toepassing in het gebied van het Klei- en het Wold-Oldambt, maar ook in het rechtsgebied van Sappemeer. Het Selwerder landrecht, dat gold in het Gorecht, werd pas in 1673 met toestemming en goedkeuring van de stad Groningen gedrukt en uitgevaardigd onder de titel Landt-recht des Gerichts van Selwerdt. Het landrecht van Westerwolde of Westerwolds landrecht, dat oorspronkelijk van 1470 dateert, werd in 1566-1567 opnieuw vastgesteld. Pas in de loop van de 17de eeuw werd het gedrukt.

In de negentiende eeuw is het landrecht afgeschaft.
Al deze landrechten verloren hun gelding officieel in 1809, toen bij het Wetboek Napoleon ingerigt voor het Koningrijk Holland werd bepaald, dat alle oude 'wetten en ordonnantiën' met betrekking tot het burgerlijke recht bij de invoering van het wetboek hun kracht zouden verliezen. De strafrechtelijke bepalingen waren buiten werking gesteld bij de invoering van het Crimineel Wetboek voor het Koningrijk Holland per 1 februari 1809. In werkelijkheid golden de regels van de landrechten nog tot de invoering van de Franse Code civil (1811).

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.