kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 04-04-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Landbouw en Maatschappij

De Nationale Bond Landbouw en Maatschappij werd opgericht op 29 mei 1933 in zaal Ogterop te Meppel. De bond was opgericht door een samengaan van meerdere provinciale boerenbonden, die enkele jaren eerder overal in Nederland waren opgericht uit onvrede over de economische toestand in de landbouw en doordat de politieke partijen te weinig voor de boeren deden.

Deze boerenbonden onderscheidden zich vooral tegenover de bestaande Landbouwgenootschappen door een grotere politieke betrokkenheid en door zich duidelijker uit te spreken. In korte tijd vergaarde men enorm veel leden en bereikte grote opkomstcijfers bij vergaderingen en landdagen. Een deel van voormannen van de bond voelden zich aangetrokken tot het nationaalsocialisme en eind 1940 ging de bond op in het Nederlandsch Agrarisch Front (NAF), een mantelorganisatie van de NSB.

De boerenprotestbeweging is in de jaren '30 ontstaan als reactie op de malaise in de landbouw. Vooral de akkerbouw had daaronder te lijden. Het initiatief lag bij drie jonge boeren uit Annerveen: H.J. Hamming, K. Pot en G. Dieters. Zij namen het initiatief tot een massaal bezochte manifestatie in Assen (1931).

In 1933 werd dan de nationale bond Landbouw en Maatschappij opgericht. Deze was gebaseerd op provinciale boerenbonden. Behalve in het nastreven van directe agrarische belangen manifesteerde Landbouw en Maatschappij zich ook in cultureel opzicht. In openluchtspelen werd de boer als spil van de samenleving door de eeuwen heen verheerlijkt. Dankzij vrouwenafdelingen en jeugdclubs ontpopte Landbouw en Maatschappij zich als een breed gedragen plattelandsbeweging. In Drenthe was de aanhang het grootst.

16 januari 1932 werd in Assen de Drentsche Boerenbond opgericht, die voor het beïnvloeden van de publieke opinie ook het gedrukte woord koos - het liefst in de vorm van een eigen periodiek. Nadat een poging om een eigen mededelingenblad als inlegvel in het Drentsch Landbouwblad te krijgen mislukt was, besloten de gezamenlijke boerenbonden een eigen blad te gaan uitgeven. Dat resulteerde in Landbouw en Maatschappij. Veertiendaagsch orgaan van den Drentschen- en den Groninger Boerenbond en der Friesche Agrarischen Bond, dat op 25 augustus 1932 voor het eerst verscheen. Redactieleider werd Jan Smid, het secretariaat werd gevoerd door Jac. ter Haar Ezn. te Ruinerwold en de overige leden van de redactie waren B. Meihuizen te Wildervank en J.K. Douma te Opeinde. - (https://www.archieven.nl/)

Het blad 'Landbouw en Maatschappij' behield zijn naam, maar in de ondertitel werd uiteraard de Nationale Bond landbouw en Maatschappij vermeld. Het werd aanvankelijk bij J.A. Boom & Zoon in Meppel gedrukt in een oplage van 18.300 exemplaren. Vanaf augustus 1935 werd het in Meppel door NV Agrarische pers, die ook het Agrarisch Nieuwsblad drukte, vervaardigd. Met ingang van 1 augustus 1934 was het een weekblad geworden. Als zodanig bleef het bestaan tot 12 december 1940; toen werd de bond Landbouw en Maatschappij, of wat ervan restte, ontbonden.

Groningen
In Groningen waren de leden weliswaar in de hele provincie te vinden, maar de bond was in de Veenkoloniën, Westerwolde en de Woldstreek het sterkst vertegenwoordigd. In het midden van de jaren '30 telde Groningen 68 afdelingen, met in totaal bijna 3.400 leden. Ideoloog van de beweging werd de in Nieuw-Beerta (1865) geboren Jan Smid. Als landbouweconoom maakte hij carrière op het departement van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Landbouwstatistiek werd zijn specialiteit. In zijn opvatting was de landbouw het fundament van de samenleving.

De landman produceerde en investeerde, en de stedeling consumeerde tegen kunstmatig laag gehouden prijzen. Daarom was de landbouw ook het ware slachtoffer van de crisis. Hoewel niet afkerig van vrijhandel, vond Smid dat ook de liberalen zich te veel op de stad oriënteerden. Zijn fysiocratisch aandoende opvattingen werden vooral weergegeven in Landbouw en Maatschappij, het tweewekelijks orgaan van de beweging. Betoogd werd dat er een totale ontworteling dreigde, nu de landbouw als 'stam' van de samenleving leek weg te rotten.

NSB
Smid was een overtuigd tegenstander van het nationaal-socialisme. Door zijn 'agrarisch fundamentalisme' droeg hij er echter toe bij dat de beweging in rechtse richting radicaliseerde. Andere Landbouw en Maatschappij-kopstukken waren prominent lid van de NSB. Mede daardoor leek het of Landbouw en Maatschappij met Mussert en zijn beweging sympathiseerde. In de ogen van de nationaal-socialisten vormde de bodem de grondslag van het nationaal bestaan. Binnen Landbouw en Maatschappij leefden vergelijkbare opvattingen.

Bij verkiezingen scoorde de NSB in regio's waar ook Landbouw en Maatschappij sterk vertegenwoordigd was, opvallend hoog. Nog in het eerste jaar van de Duitse bezetting fuseerde Landbouw en Maatschappij met het Boerenfront van de NSB.


Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.