kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 02-04-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Kornelis ter Laan

Een bekende naam in de geschiedenis van Slochteren is de Groninger taalkundige en politicus Kornelis (tot eigen afschuw ook wel Klaas genoemd) ter Laan (Slochteren 1871 - Utrecht 1963)

K. ter Laan werd op 8 juli 1871 geboren aan de Groene Dijk (Gruindiek) in Slochteren, waar zijn ouders Remko ter Laan en Metje Buurman een kleine boerderij bewoonden. Door de grote landbouwcrisis rond 1880 kwam hij al vroeg in aanraking met de armoedige omstandigheden waaronder kleine boeren en landarbeiders leefden.

Hij bezocht in zijn jeugd onder andere de Slochter school van meester Jager, de Franse school in Hoogezand en de RHBS in Sappemeer. Een vervolgopleiding was financieel niet mogelijk. Na het volgen van extra lessen werd hij onderwijzer in Noordbroek. In 1890 werd hij aangesteld als onderwijzer in Sappemeer. Na er even uit te zijn geweest vanwege zijn diensttijd ging hij verder in het onderwijs en werd in 1895 zelfs hoofd van de lagere en U.L.O.-school in Sluis in Zeeuws-Vlaanderen. In 1898 kreeg hij dezelfde functie in Delft en werd hij tevens directeur van de gemeentelijke handelscursus.

Al op jeugdige leeftijd kwam hij in aanraking met het socialistische gedachtengoed. Aanvankelijk was hij lid van de Sociaal Democratische Bond, later van de SDAP. Op 30-jarige leeftijd (1901) werd hij Tweede Kamerlid voor het district Hoogezand (waar Slochteren ook deel van was) . Bleef gedurende dit Kamerlidmaatschap tevens steeds werkzaam als (hoofd-)onderwijzer. Nam vanaf 1913 zitting in verschillende Kamercommissies (met name met betrekking tot onderwijs en (anti-)militarisme). Aan Ter Laan's Tweede Kamer-periode kwam in 1937 na 36 jaar een einde. Daarnaast omvat zijn politiek-bestuurlijke carrière: S.D.A.P.-gemeenteraadslid te Den Haag (1905-1914) en burgemeester van Zaandam (de eerste sociaaldemocraat op die post) (1914 tot 1937).

In Groningen was hij tevens zeer bekend op het terrein van de Groninger taal en folklore. Ondanks Ter Laan's verhuizing naar Delft bleef zijn verbondenheid met de Groningse geboortegrond, bleef hij Groninger in hart en nieren. Zijn schrijverschap is hiervan het bewijs. Talloze publicaties met Groningen als onderwerp staan op zijn naam: overleveringen, spreuken, spreekwoorden en zegswijzen alsook folkloristische verhalen. Als samensteller van woordenboeken en encyclopedieën vooral heeft Ter Laan zijn geboortestreek nader in kaart gebracht.

Bijgestaan door zijn vrouw Ida Groen, schreef hij vele boeken. De bekendste zijn het 'Nieuw Groninger Woordenboek' uit 1929 en de Groninger Encyclopedie deel I (1954) en deel II (1955). Hij had dus een belangrijke invloed op de Groninger grammatica. In 1930 werd hij bovendien voorzitter van het de Algemene Vereniging 'Grunnen', hij vervulde deze rol meer dan een kwart eeuw, tot 1961. De vereniging die al in 1918 werd opgericht had al belangrijkste doel het in stand houden, bevorderen en verspreiden van het Groninger dialect en de zeden, gewoonten, folklore en geschiedenis van de provincie Groningen. In 1949 werd hij redacteur van 'Dörp en Stad', het Groninger maandblad, ontwikkeld voor en door de eerder genoemde vereniging. Tot en met 1961 was het voorzitter van het Volkskundig Genootschap.

Wanneer hij 80 wordt, wordt hij in zijn geboorteplaats Slochteren benoemd als ereburger. Het Groninger Genootschap biedt hem zelfs een monument aan. In de stenen kolom is zijn naam 'K. ter Laan' gegrift. Ernaast staat een stenen bank met een eikenhouten zitting.

Tevens ontvangt hij van Prins Bernard de Zilveren Anjer voor de vastlegging van het streekeigene in Groningen. Ook wordt er een prijs naar hem genoemd, de 'K. ter Laan Prijs' van de Stichting 't Grunneger Bouk. Mensen en instellingen die een belangrijke rol hebben gespeeld op het gebied van de Groninger taal en cultuur ontvangen deze prijs vanaf 1985.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.