kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 25-03-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Kommerzijl

Kommerzijl (Gronings: Kommerziel), tot eind 17e eeuw Opslachterzijl genoemd, is een dijkdorp in de Groninger gemeente Westerkwartier, gelegen aan de Kommerzijlsterdiep, dat na het dorp verdergaat als Kommerzijlsterriet en uitmondt in het Reitdiep. Ten westen van het dorp ligt de Ruigewaard en ten oosten het Humsterland. Kommerzijl heeft 505 inwoners (1 januari 2021).


Grotere kaart weergeven

De Groningse scheldnaam voor de inwoners is Spierens (spieringen), mogelijk omdat ze vroeger erg mager werden bevonden.

Tot midden 17e eeuw was de naam Opslagterzijl in zwang voor zijl en dorp. De naam Kommerzijl komt voor het eerst voor in 1602. De achtervoeging zijl verwijst naar de schutsluis (zijl) waarom het dorp ontstond. Voor de stam kommer zijn twee verklaringen: Het zou kunnen verwijzen naar de kom (haventje) achter de dijk, waar de schepen lagen of het zou kunnen verwijzen naar de 'kommer' (de zorg) die gepaard ging met aanleg en het onderhoud van de zijl. De schans en de zijl zijn terug te zien in het wapen van Kommerzijl, dat voor het 400-jarig bestaan werd ontworpen.

Kommerziel lag vóór 1990 in twee gemeenten, het westelijke deel in Grijpskerk, het oostelijke deel in Oldehove. De gemeentegrens was het Kommerzijlsterdiep dat van zuid naar noord door deze plaats loopt en als Kommerzijlsterrijt bij Electra in het Reitdiep uitkomt. Kommerzijl is ontstaan bij een van de zijlen in het Westerkwartier. Deze Kommerzijl is aangelegd omstreeks 1600, bracht met de Aduarderzijl het water 'op' het Reitdiep en gaf Kommerzijl zijn naam; heeft dienst gedaan tot 1877.

De Kommerzijl, die al was gepland vóór 1600, maar door oorlogsomstandigheden in het Westerkwartier na 1580 niet werd gerealiseerd, kwam in de plaats van de Bomster- en Nijezijl (zie Niezijl). De sluis (zijl) werd aangelegd bij het maken van de dijk die het Humsterland verbond met de Ruigewaard. Deze dijk werd na de afsluiting van het Reitdiep in 1876 slaperdijk. De sluis werd aanvankelijk Opslachterzijl genoemd in verband met de aan de dijk om de Ruigewaard gelegen schans de Opslach of Upslachte, waarvan de resten bij de molen zijn gevonden. Aan de noordoostzijde van Kommerzijl aan de buitengeul van de sluis in het Niehoofsterdiep, had de heer van Ewsum een zoutkeet. De wallen, waarbinnen het vloedwater na het bezinken kon worden ingedampt, bestaan gedeeltelijk nog.

Vóór 1672 Opslachterzijl, later Kommerzijl. Betekenis: zijl = uitwateringssluis. Volgens overlevering bracht de doordamming van de Kommerzijlsterriet en de sluisbouw veel moeite en kosten (kommer en kwel) met zich mee.

Websites:
• https://www.cs.rug.nl/~peter/Opslachterzijl/

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.