kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 24-03-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

kolk

Een kolk, wiel, waai, waal of weel is een diepe kuil of poel, een klein type oppervlaktewater.

(1), diepte, ontstaan door uitspoeling van de bodem door een krachtige waterstroom, bijv. dijkbreuk en dan wiel genoemd;

(2) de ruimte in een schutsluis bestemd tot het opnemen van schepen (schutkolk).

Kolken ontstaan door dijkdoorbraken
Langs rivier- en zeedijken zijn kolken de overblijfsels van dijkdoorbraken. Door het rondkolkende water zijn diepe gaten ontstaan, tot wel 10 meter diep. Uit het gat werd achter de kolk grond afgezet, vaak zand uit de dieper gelegen lagen. Bij het doorbreken was de kracht van het water vaak zo groot, dat de dijk niet meer te dichten was. Om de kolk werd dan een nieuw stuk dijk gebouwd. Wat nu nog resteert zijn vaak kleine, diepe poelen. Ten zuiden van de Westerschelde worden ze valput genoemd.

Groningen
Veel kolken zijn volgens het volksgeloof grondeloos diep. Er zou iets in verzonken zijn. In de Meulenkolk bij Mussel een molen bijvoorbeeld. In 't Aailsgat bij 't Oude Schip een boer met zijn wagen en een span paarden en in de Parrel achter het Noorderkerkhof in Groningen een boer met twee koeien. Vooral in Westerwolde, maar ook elders in Groningen was de sage bekend van 'De tijd is gekomen, maar de man is er niet' (watergeesten). Ook andere sagenmotieven hebben kolken naar zich toegetrokken. Onder Blijham ligt in een kolk een niet te lichten schat in een ketel en 't Hengstegat bij Oterdum zou zijn ontstaan toen koning Radboud met zijn hengst over de Eems sprong. Twee kolken in Rommelskerken ontsprongen toen de duivel de klokken uit de kerk van Noordbroek daar heen gooide. Soms speelt hij er nog op, dan hoort men het rommelen. ook bij andere kolken waart hij rond, in de Duivelskolk tussen Noordhorn en Niekerk bijvoorbeeld. een lichtje boven een kolk is een voorteken van een ongeluk, een sterfgeval of de bouw van een huis.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.