kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 19-03-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

klokkenstoel

Een klokkenstoel (ook klokkengalg of hangstoel) is een stellage van balken, waarin een of meer klokken zijn opgehangen. Een klokkenstoel kan boven in de kerk- of klokkentoren zijn aangebracht, maar ook los staan. Ook een beiaard hangt in een klokkenstoel. Geringe financiële middelen, zuinigheid en een slappe ondergrond zijn redenen om bij kerken een klokkenstoel in plaats van een toren te bouwen.

De vrijstaande, met een dak gedekte klokkenstoel kent zijn verbreiding vooral in het kustgebied van Nederland, Duitsland, de Scandinavische en de Baltische landen, met een concentratie in de Nederlandse provincie Friesland.

Groningen
Op de kaart die de gebroeders Coenders van Groningen maakten (ca. 1675-1680), zijn nog ongeveer twintig klokkenstoelen getekend, o.a. in Hoogkerk, Jukwerd, Meedhuizen, Middelbert, Opwierde en Westerbroek; uit archivalia zijn er nog meer bekend, vooral in kleine dorpen. In de 18de en 19de eeuw zijn veel Groninger klokkenstoelen door stenen klokkentorens of houten dakruiters vervangen. Oude, zij het ook in de loop der tijd vernieuwde, klokkenstoelen treffen we nu nog aan in Oldekerk en Solwerd; van recenter datum zijn die in De Wilp, Haren (bij Dilgtoord), Ruischerbrug, Sappemeer (Nieuw Woelwijck) en Sint-Annen. De laatstgenoemde hebben geen relatie tot een (voormalige) kerk.

Drenthe
De met forse veldkeien gefundeerde klokkenstoel van Wapserveen is het enige, nog bij een kerk staande exemplaar in Drenthe. Daarin hangt een door Van Bergen in 1948 gegoten klok. Een tweede klokkenstoel bevindt zich op de begraafplaats van Nijeveen. Vroeger hebben ook klokkenstoelen gestaan bij de kerken van Gasselte, Gieten, Peize, Koekange, Roderwolde, Roswinkel en Zuidwolde. Volgens Romein werd vóór 1859 een klokkenstoel van zeer eenvoudige vorm aangetroffen in Gasselternijveen. Deze bestond slechts uit een tak aan een eikenboom in de pastorietuin, waaraan een klokje hing.

Lit.: S.J. van der Molen, De klokkenstoelen van het Noordererf. Documentatie van een landelijke bouwkunst (Zutphen 1978).

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.