Stichting Kunstbus Groningen

Dit artikel is 24-08-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

kantongerecht Zuidbroek

Het Kantongerecht Zuidbroek was van 1838 tot 2001 een kantongerecht in Zuidbroek in Nederland. Het werd gesloten vlak voordat in 2002 de kantongerechten als zelfstandig gerecht werden opgeheven. De kantonrechter behandelt binnen het civiel recht: civiele zaken tot een bepaald bedrag, arbeidszaken, huurzaken, consumentenkoop- en kredietzaken, bewind, curatele, mentorschap en het verwerpen of (beneficiair) aanvaarden van een erfenis, etc.

Het gerecht van Zuidbroek was gevestigd in een gebouw uit 1883 met ingebouwde dienstwoning, een van de eerste ontwerpen van W.C. Metzelaar. het was gebouwd in 1883-84 in een Eclectische stijl.
Zuidbroek was een kanton der 3de klasse.

In de provincie Groningen waren oorspronkelijk vijf kantongerechten. Uiteindelijk werd in dit pand recht gesproken voor de gemeenten Veendam, Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde. Omstreeks 1930 is het pand witgepleisterd en in de loop der tijd zijn de luiken deels verdwenen. De vrijstaande schuur aan de achterzijde van het kantongerecht komt wegens verbouw niet voor bescherming van rijkswege in aanmerking. Het pand is monumentaal gelegen in het centrum aan de hoofdweg van Zuidbroek. - (rijksmonumenten.nl)

Zie afbeeldingen op www.beeldbankgroningen.nl

1838-1877
Bij de invoering van kantongerechten en arrondissementsrechtbanken in Nederland in 1838 werd de provincie Groningen verdeeld in drie arrondissementen. Het arrondissement Winschoten was het tweede arrondissement en verdeeld in twee kantons. In de Franse tijd waren er in dit gebied drie kantons opgericht: Winschoten, Veendam en Nieuwe Pekela. Zuidbroek was grotendeels een voortzetting van Veendam, met een aantal gemeenten uit het oude Winschoten.

Het kanton omvatte de gemeenten Zuidbroek, Meeden, Muntendam, Veendam, Wildervank, Scheemda, Midwolda, Termunten, Nieuwolda en Noordbroek.

1877-1934
Het kanton Hoogezand, onderdeel van het arrondissement Groningen, werd in 1877 opgeheven. De gemeenten Hoogezand en Sappemeer uit dat kanton werden bij Zuidbroek gevoegd. Overigens bleef het kanton onveranderd het tweede kanton van Winschoten.

Sinds 1934
De rechtbank te Winschoten sneuvelde bij de grote bezuinigingsoperatie in het begin van de jaren dertig van de twintigste eeuw. Tegelijkertijd werden de kantons Zuidhorn, Appingedam en Onderdendam, alle drie behorende bij het oude arrondissement Groningen, opgeheven. Zuidbroek overleefde deze reorganisatie en bleef vrijwel ongewijzigd, nu als derde kanton van Groningen, bestaan. Tot aan de opheffing in 2001 veranderde de omvang van het kanton enkel in 1990, als gevolg van de gemeentelijke herindeling in de provincie Groningen in dat jaar.

Het gebouw
Het gerechtsgebouw in Zuidbroek dateert uit 1883. Het is een van de eerste ontwerpen van W.C. Metzelaar, die een paar jaar later zijn vader zou opvolgen als hoofdingenieur der gevangenissen en rechtsgebouwen. De voorgevel van het bakstenen gebouw werd in de jaren dertig gepleisterd. Het is een rijksmonument.
Kantongerecht met ingebouwde griffierswoning in Zuidbroek
Spoorstraat 41, 9636 AS, Zuidbroek
Bouwjaar: 1883-84 ca. 1930 (bepleistering)
Architect: W.C. Metzelaar

Het twee verdiepingen hoge, deels onderkelderde, symmetrische KANTONGERECHT op rechthoekige plattegrond is opgetrokken in rode baksteen, gepleisterde voorgevel, op een naar voren springend hardstenen trasraam met decoratieve lijst en wordt gedekt door een afgeplat schilddak waarop niet-originele pannen; overkragende houten goot met geprofileerde gootlijst op decoratieve houten klossen; beschoten dakkapel aan zowel de noord- als zuidzijde onder zadeldak met decoratieve windveren en vierruits venster. De gevels worden geleed door een waterlijst, gevelbanden, gepleisterd hoekpilasters, op de begane grond getoogde zesruits vensters onder segmentboog met gepleisterde sluitsteen (uitgezonderd de achtergevel), hardstenen onderdorpel en houten luiken en op de eerste verdieping T-vensters onder segmentboog met gepleisterde sluitsteen en boogtrommel (uitgezonderd de achtergevel) en hardstenen onderdorpel; ventilatieroosters in het trasraam.

De entree bevindt zich in het middenrisaliet van de voorgevel (westzijde), die is doorgetrokken boven de gootlijst en wordt gedekt door een zadeldak met decoratieve windveren. De entree bestaat uit een niet-originele deur en zijlichten met getoogd tweeruits bovenlicht; niet-originele stoep. Boven de entree een T-venster, op een gepleisterd naar voren springend vlak `KANTONGERECHT' en twee vensters met halfrond bovenlicht. Aan weerszijden van de entree een zesruits venster en een T-venster.

In de noordgevel een niet-origineel klein staand venster en een ingekort T-venster waarboven een T-venster.

In de achtergevel (oostzijde) centraal een niet-originele deur met getoogd tweeruits bovenlicht waarvoor een twee treden hoge hardstenen stoep, waaronder een tweeruits keldervenster. Aan weerszijden van de deur een zesruits venster en aan de rechterzijde een klein staand venster onder strek. Op de eerste verdieping drie T-vensters.

In de zuidgevel drie zesruits vensters waarboven drie T-vensters.

In het INTERIEUR zijn ondermeer van belang: de stucplafonds, de houten omlijsting van de deuren waarboven decoraties, in de hal de geel/zwarte tegelvloer, in de griffiekamer de pilasters van stucwerk, in de keuken de houten schouw, op de eerste verdieping in de rechtszaal de houten paneellambrizering en de pilasters van stucwerk, in de wachtkamer de marmeren schouw, op zolder de twee halfronde spanten en de beschoten kap.

Waardering

Kantongerecht van algemeen belang vanwege architectuur- en cultuurhistorische waarde:
- als voorbeeld van een kantongerecht uit 1883-84 in de provincie Groningen
- vanwege de opvallende vormgeving en detaillering
- vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van zowel exterieur als delen van het interieur
- vanwege de zeldzaamheidswaarde in de provincie Groningen
- vanwege de beeldbepalende ligging aan de Spoorstraat


Pageviews vandaag: 5.