kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 20-03-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Johannes Knijff

Johannes Gerritszoon Knijff (ca. 1513 Utrecht - 1576 Groningen) was de eerste bisschop van het in 1559 opgerichte bisdom Groningen.

Franciscaan, studeerde in Leuven (1534), gardiaan in Den Bosch (1552), provinciaal (1555-1558), algemeen bekend prediker (Kampen en Groningen).

In 1561 werd hij benoemd tot bisschop van het nieuw ingestelde bisdom Groningen. Hij werd in 1563 door kardinaal Granvelle in Brussel tot bisschop gewijd.

12 december 1563 werd hij wijbisschop van Utrecht. Pas in 1567 vertrok Knijff naar Groningen, waar hij op 2 oktober 1568 zijn intrede hield.

Groningen verzette zich tegen de komst van een bisschop en pas in 1568 kon Knijf, gesteund door troepen van Alva, zijn cathedra in zijn kathedraal innemen. In 1576 stierf hij aan de pest. Hij is begraven in de kathedraal. De overleden bisschop werd vanwege de besmettingsangst snel en zonder veel plichtplegingen begraven in een vrij graf in het ambulatorium ten oosten van het altaar. Later werden zijn resten opgegraven en in een grafkelder onder het koor gelegd. Er is geen steen en ook geen grafmonument bewaard gebleven.

Hoewel na zijn dood nog wel een opvolger werd benoemd was Knijff tot aan de heroprichting van het bisdom in 1956 feitelijk de enige bisschop die daadwerkelijk het ambt in Groningen heeft uitgeoefend.

Vroege loopbaan
Knijff was de zoon van de Utrechtse schepenburgemeester Gerrit Knijf en Anna Wasman. Hij volgde onderwijs in Utrecht en aan de Deventer Kapittelschool en voltooide zijn studies als lid van de Orde der Minderbroeders in Leuven. Hij was achtereenvolgens gardiaan en provinciaal van zijn orde.

Bisschop van Groningen
In 1561 werd hij benoemd tot bisschop van het even daarvoor opgerichte bisdom Groningen. Hij werd in Utrecht gewijd tot bisschop en kon pas in 1568 plechtig bezit nemen van de Groningse zetel. Daarmee geldt hij als de eerste bisschop van dat bisdom dat in die dagen samenviel met de provincie Groningen en de landschap Drenthe. Zijn twee directe opvolgers waren in verband met de schermutselingen van de reformatie niet eens in staat hun zetel in bezit te nemen en worden daarom vaak niet meegeteld als bisschoppen van Groningen. Nadien hield het bisdom op te bestaan tot het in 1956 werd heropgericht.

Tegenstand
De oprichting van het bisdom Groningen had plaatsgevonden op last van kardinaal Granvelle, de invloedrijke raadgever van Filips II, die met het oprichten van nieuwe bisdommen de reformatie zocht tegen te gaan. De komst van een nieuwe bisschop naar de stad Groningen stuitte op weerstand, niet alleen van de staten van Groningen, maar ook van de abten van Aduard en Bloemhof en van het bisdom M√ľnster. Pas in 1568 kon Knijff zich, in de schaduw van Alva's wapenmacht, in zijn bisschopsstad laten zien.

Contrareformatie
Knijff trachtte in Groningen de contrareformatie vleugels te geven, maar slaagde daarin niet. Hij werd zeer tegengewerkt met name vanuit het klooster te Aduard. Ook kwam hij in aanvaring met de Groningse magistratuur. Hij geldt als een voorbeeld van de franciscaner inzet voor de katholieke zaak in de Noordelijke Nederlanden. Van deze inspanningen zouden in 1572 de martelaren van Gorcum het slachtoffer worden. In de dagen van Knijff werden vele franciscaner kloosters geconfisceerd door het staatse gezag. Een zelfde lot trof ook het Minderbroedersklooster in de stad Groningen. Kniff overleed in 1576 aan de gevolgen van de pest.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.