Stichting Kunstbus Groningen

Dit artikel is 04-12-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Jan Brons

Jan Brons (Wagenborgen, 20 januari 1865 - Appingedam, 9 februari 1954) was uitvinder en fabrikant.

Kwam na de lagere school in Wagenborgen bij zijn vader Tjakkom in de zaak waar hij metselen en timmeren leerde. Zijn vader had een timmerwerkplaats van waaruit hij huizen en boerderijen bouwde.

Reeds op zeventienjarige leeftijd ontwierp hij de in 1883 gebouwde nieuwe kerk en toren van Wagenborgen.

Tijdens reparaties aan machines en andere werktuigen in de werkplaats van zijn vader keek de jonge Jan goed naar de werking daarvan. In de rustige wintertijd besteedde hij heel wat tijd aan het maken en ontwerpen van machines, zoals dorsmachines.

Jan Brons kreeg er al snel zoveel handigheid in dat hij zijn eigen motor ging bouwen. Brons' interesse ging uit naar het wonder van zijn tijd: de petroleummotor. De eerste motor die bouwvakker Brons in 1891 bouwde, wilde niet lopen. Geen wonder, want het Engelse woord "petrol" was vertaald met petroleum in plaats van met benzine. Toch kreeg hij het voor elkaar de machine op petroleum te laten lopen. Deze motor werd ingebouwd in een omnibus die geruime tijd dienstdeed.

Na 1900 begon hij te experimenteren met het door Rudolf Diesel ontwikkelde dieselsysteem, in 1904 resulterend in de geboorte van een ruw-oliemotor waarbij het ingewikkelde inspuitingsmechanisme was vervangen door een door hemzelf te patenteren verstuiverbakje: de geboorte van de Bronsmotor was een feit. In 1906 richtte Brons met D. Bonthuis Tonkes te Appingedam de Bronsmotorenfabriek op.

Terwijl hij aan nieuwe verbeteringen en ontwerpen werkte, kreeg de Bronsmotor een wereldwijde reputatie. Jan Brons werd voor zijn werk in 1908 onderscheiden als ridder in de Orde van Oranje Nassau, in 1947 als officier.

Als directeur was hij vooruitstrevend door het oprichten van het fonds 'Steunt Elkander' dat ver voor de introductie van de Ziektewet zorgde voor de financiƫle ondersteuning van zijn arbeiders bij ziekte. In 1931 dreigde zijn bedrijf failliet te gaan door te hoge productiekosten. Toen de afvloeiing van een groot aantal werknemers niet voldoende resultaat had opgeleverd, stelde hij de overige werknemers voor de keuze: of 25% minder loon of sluiting van het bedrijf. Dit werd boos ontvangen door de vakbonden, maar de werknemers stemden in en het bedrijf kon weer concurrerend werken. In de jaren van de Wederopbouw werkten bijna 450 mensen bij het bedrijf.

Jan Brons speelde een sleutelrol in het industriƫle leven van Appingedam, maar tot zijn dood bleef hij ook bezig aan de tekentafel. Op 89-jarige leeftijd stierf hij.


Eerste pageview van vandaag: 1