Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 14-03-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Jacob Bruggema

Jakob Bruggema (Veendam, 30 juni 1909 - Westerbork, 12 oktober 1944) was net als zijn broer Johannus Bruggema (1905-1941) architect in Veendam. Naast zijn werk als architect, was Jakob Bruggema tijdens de oorlog op meerdere manieren actief in het verzet. Hij verspreidde de illegale krant Trouw, was oprichter van de OD in Veendam en hielp Joden aan onderduikadressen.

Geloof: gereformeerd.

Woonde bij zijn ouders aan de Nieuwelaan 86 in Veendam (nu: Bruggemalaan). Hij behoorde tot de L.O. afd. Veenkoloniën en was bovendien commandant van het district zuid oost Groningen van de Ordedienst. Daarnaast werkte hij voor Trouw.

Toen op 13 mei 1943 werd opgeroepen om alle radio's in te leveren, besloot Bruggema dat het volk op een andere manier aan informatie moest komen. Samen met de broers Antonides uit Zuidbroek gaven ze een illegaal krantje uit om mensen op de hoogte te houden van de berichten die middels Radio Oranje werden doorgegeven. Verschillende mensen die hun radio niet hadden ingeleverd gaven deze berichten aan Bruggema door. Het blaadje droeg geen naam, maar bovenaan elk nummer stond Doorgeven! Het was uitdrukkelijk de bedoeling het blaadje na het lezen door te geven aan een ander, zodat zoveel mogelijk mensen op de hoogte van het nieuws werden gebracht. In totaal zijn 105 krantjes verschenen.

Begin september 1944 werd een Groningse koerierster gepakt. Zij had 's-middags bij de familie Bruggema gegeten en was in het bezit van een brief van Laansma en van een ongetekende brief van de heer Pieter Sneeuw.

Toen de dreiging kwam dat er in Veendam grote razzia's zouden worden gehouden, is Jacob Bruggema ondergedoken in een hol in het bos bij Anloo. Hier werd hij in september 1944 opgepakt en naar het Scholtenhuis gebracht voor verhoor.

Toen werd het tijd voor Jaap Bruggema om onder te duiken. Hij wilde dat doen in een ondergrondse hut ergens in de bossen tussen Eext en Anloo. Het noodlot wilde dat de hut tijdens een oefening door Duitsers werd ontdekt. Van de acht bewoners werden er drie gegrepen, onder wie ook Bruggema. Dat was op 29-9-1944. De mannen werden eerst naar Assen overgebracht en enkele dagen later naar Groningen.

In de boshut in Anlo van Everts samen met Molenkamp en Oosting door de Duitsers gearresteerd, 1944-09-29. Gevangen gezeten in Assen, Scholtenshuis en het Huis van Bewaring, Groningen

Op 12-10-1944 werd Bruggema op transport gesteld en vermoedelijk nog diezelfde dag in of bij het kamp Westerbork gefusilleerd. Hij werd 35 jaar.

Een verzetskameraad memoreert hem met de volgende woorden: “Hij was een harde werker. Geen taak was hem te zwaar, geen tocht te ver. Hij beoefende het ondergrondse werk als een sport, zich wel terdege rekenschap gevende van de grote gevaren aan het werk verbonden.”

In Veendam is mede voor hem een gedenkteken voor hem opgericht. Het graf van Bruggema is te bezoeken op de begraafplaats het Esserveld in Groningen, daar werd hij op 2 november 1945 herbegraven.

''Zijn vader was timmerman en reeds vroeg pakten de jongens mee aan en bekwaamden zich verder in 't vak, zodat we de architect Bruggema een selfmade man kunnen noemen. Dit feit tekent zijn karakter, stoer en onbuigzaam. Volhouden en doorzetten, niet op zij gaan. Was het wonder, dat reeds eind 1940 Jacob Bruggema hard aan de opbouw van het verzet meewerkte? Opbouwen, organiseren, de lijnen uitstippelen, dat was zijn kracht. Hij verzorgde naar architectenaard alles nauwkeurig tot in de puntjes. Hij was niet alleen tevreden in Veendam, z'n woonplaats, de zaak georganiseerd te hebben, maar ging verder de provincie in en werkte als een den eersten aan de opbouw van het verzet, in allerlei schakeringen, in heel Westerwolde, mee. Hij ging vooraan. dacht uit en gaf vorm en wezen aan de plannen. Later trok bij in z'n eentje 't land zelf door en plaatste Jodenkinderen, onderduikers, verzorgde Joden en hielp met bonkaarten en PB's. Ik geloof niet, dat er een terrein is op illegaal gebied dat Jaap niet heeft betreden, In LO verband werkte hij oa. samen met Harm MolenKamp, en „Piet Surrogaat”.
Veel heeft hij gedaan voor V.N., later voor „Trouw”. Hij gaf afwerpterreinen door en hielp de I.D. aan inlichtingen.
Hij dreef een wapenhandel en organiseerde een uitgebreid contribuantenstelsel voor hulp aan onderduikers. Hij zorgde voor kleding en schoeisel en bezocht b.v. trouw een Jodenfamilie, verstopt in een kelder. Hij wist zelfs de kelderbewoners een hoogtezon te bezorgen als vervangingsmiddel voor de echte zon.
Toen z'n koerierster met een belangrijk bericht van hem - hij was toen Districtscommandant OD - gepakt werd, dook hij onder in het bos te Anlo (Dr.). In dit bos was een hol, waar vele illegale vrienden zich hadden verscholen.
Tijdens een militaire oefening kregen de Duitsers de lucht hiervan, 't hol werd ontdekt en arrestaties volgden, ook die van Jaap.'' - uit een in memoriam verschenen in De Zwerver.

Geboren uit eenvoudige ouders is hij reeds vroeg in de practijk gegaan en heeft zich door het nemen van privélessen verder in het bouwvak bekwaamd.
Na het behalen eener Nijverheidsacte, heeft hij zich in 1936 te Veendam gevestigd als architect en mocht zich daar in een drukke praktijk verheugen.
Door zijn beminnelijk karakter en strikte eerlijkheid genoot hij aller genegenheid.
Met hem is heengegaan een van het goede soort, iemand dien men niet dan noode mist.
Hij overleed te Veendam den 23sten Mei en bereikte den leeftijd van 36 jaar.
Dat hij ruste in Vrede. - (bouwkundig weekblad Architetura - 1941)
Dit gaat over Johannus Bruggema http://tresor.tudelft.nl/tijdschriften/architectuurtijdschriften/Bouwkundig_weekblad_Architectura_62_1941-small.pdf


Websites en bronnen:
www.oorlogslevens.nl
www.archieven.nl




Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 16.