Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 10-01-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Hogeland

Het Hogeland (ook geschreven als Hoogeland) is de streek in de provincie Groningen ten noorden van het Reitdiep en het Damsterdiep. De naam verwijst naar de relatief hoge ligging van de grond, veroorzaakt door de aanslibbing van de zee. De bodem bestaat dan ook uit zeeklei. (Voor de in deze streek gelegen gemeente zie Het Hogeland.)

1e. het noordelijk deel van Fivelgo, de gemeentes Bierum, 't, Zand Loppersum en Stedum; 2e. bij uitbreiding de gehele landbouwstreek ten noorden van het Damsterdiep en het Reitdiep, dus Fivelgo en Hunzingo. Met een vruchtbare zavelgrond; bouwland, met 20 pet. grasland. Tegenover het Lageland, de streek om het Schildmeer, waar ook nog vaak de gemeente Ten Boer bij gerekend wordt.

De noordoostelijke zeekleigebieden van Groningen worden aangeduid als het Ho(o)geland. Het Hogeland vormde samen met Duurswold de twee onderkwartieren van Fivelingo.

Het omvat nu de gemeenten Delfzijl, Appingedam, Ten Boer en een deel van Loppersum.

Vermoedelijk is de naam ontstaan in de begintijd van de kloosters, die zich in Groningen veel met de ontginning van het land bezighielden. Ontginning leidde in de veengebieden ten zuiden van de zeeklei (het Lageland) tot flinke bodemdaling en problemen met de afwatering. Het Hogeland daarentegen kon vrij blijven afwateren.

De naam 'Hogeland' wordt ook gebruikt voor alle hogere zeekleigronden van Noord-Groningen.

Situering
Enkele plaatsen op het Hogeland zijn Baflo, Eenrum, Kloosterburen, Leens, Loppersum, Mensingeweer, Pieterburen, Roodeschool, Spijk, Uithuizen, Uithuizermeeden, Ulrum, Usquert, Warffum, Warfhuizen, Wehe-den Hoorn, Westeremden, Westernieland, Winsum en Zeerijp.

Vanouds wordt het gebied ten noorden van de stad Groningen met de oude gemeenten Bedum en Ten Boer (ook wel het Centrale Woldgebied) niet tot het Hogeland gerekend, maar als het Lageland betiteld. Dit voormalige hoogveengebied ligt inderdaad een stuk lager dan zijn omgeving en is sinds de twaalfde of dertiende eeuw omringd door een in onbruik geraakte binnendijk, de Wolddijk.

Geschiedenis
De naam Ho(o)geland is ontleend aan het bestuurlijke district Hoogelandsteradeel (ook wel Hogelandsteradeel), een onderdeel van Fivelingo dat tussen 1659 en 1749 heeft bestaan. Op de provinciekaart door Nicolaes Visscher van omstreeks 1680 wordt de benaming Hooge Land gebruikt voor het gebied in Fivelingo ten noorden van het Damsterdiep. Ten zuiden daarvan liggen de Lage Landen. Sinds het midden van de 19e eeuw wordt de naam Hoogeland vooral gebruikt om het akkerbouwgebied van Hunsingo, later ook van Fivelingo aan te duiden; de spellingsvariant Hogeland raakte vanaf het einde van de 20e eeuw in zwang.

Het Hogeland staat - net als het Oldambt - bekend om de scherpe (historische) tweedeling tussen herenboeren en landarbeiders. In de negentiende en twintigste eeuw leidde deze sociaal-economische tegenstelling vaak tot hardnekkige sociale conflicten. In tegenstelling tot Oost-Groningen kreeg het socialisme hier minder aanhang en bleven veel landarbeiders kerkelijk georiƫnteerd. Slechts in enkele plaatsen (Appingedam, Uithuizen, Wehe, Zoutkamp en Zuidhorn) werden om de orde te handhaven kazernes voor de marechaussee gebouwd, in tegenstelling tot Oost-Groningen, waar twaalf kazernes verrezen. Socialistische enclaves op het Hogeland waren vanouds Eenrum, Usquert, Warffum en in mindere mate Uithuizen.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 7.