kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 04-01-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

helm

De helm is het (deel van het) vruchtvlies dat bij de geboorte het hoofd van sommige kinderen omgeeft. In het volksgeloof werden dergelijke kinderen geacht een gelukskind of ziener te zijn. Wie "met de helm geboren" is werd geacht het tweede gezicht te hebben.

Het vlies dat bij de geboorte het hoofd van sommige kinderen omgeeft en dat - zo wil het volksgeloof - deze kinderen, mits men het bewaart of ze het als ze een jaar oud worden in een pannenkoek te eten geeft, geluk brengt. Deze kinderen kunnen, vooral als ze op een zondag geboren zijn, kwaad zien (voorloop). Wordt hun helm verbrand of begraven, dan hebben ze hier geen last van. Dokters en bakers nemen de helm wel mee, om hem later als het slecht gaat met het kind weer aan de ouders te verkopen. Soldaten die een geboortevlies bij zich dragen zijn kogelvast. Mensen die met de helm op geboren zijn, kan men herkennen aan kuiltjes bij de slapen.

Omdat een kind dat 'met de helm' werd geboren eerder als nadelig werd ervaren, of zelfs als een vloek werd gezien, verbrandde men dikwijls 'de helm' na de geboorte, waardoor deze 'zijn eigenschap verloor'.

De nageboorte van een paard (de haam, 't licht)
De helm van een veulen werd in een hoge boom gehangen. Hoe hoger, hoe beter het jonge paard zijn kop recht zou houden en zou draven.

In de volksgeneeskunde werd het geboortevlies van een paard of koe uitgespreid tegen de deur van de stal en daarop geplakt, opdat het vastkleefde. Als het droog was, knipte men er stukjes af. Deze werden in water gelegd en op een wond gekleefd, ter genezing.

Mensen die met de helm geboren werden waren aldus behept met het tweede gezicht en konden volgens de volksverhalen onder meer begrafenissen van tevoren waarnemen.

In het Gronings heet het geboortevlies het licht, in het Westerkwartier de ham, in het Fries de haam, in Staphorst de hame of ame, in West-Vlaanderen het schone, op de Zeeuwse Eilanden de ole en in Zuid-Brabant het bed.

Op de Zuid-Hollandse Eilanden, onder meer op Oude-Tonge, werden mensen die met de helm geboren worden "beeldwitten" genoemd. Het verwijst naar een persoon die een 'beeld', een voorstelling of een figuur, vooruit 'wist'. Er werden in de 17e eeuw veel kluchten geschreven over beeldwitten. Zie ook beeldwit.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.