kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 01-01-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

heerlijke rechten

Het bezit van een heerlijkheid is iets anders dan het bezit van grond. Het bezit van een heerlijkheid gaf de eigenaar slechts bepaalde rechten. Het kon zelfs voorkomen dat de heer geen grondbezit in zijn heerlijkheid had. Met 'heerlijkheid' werd dan het gebied aangeduid waar die rechten betrekking op hadden.

Heerlijke rechten konden wetgeving, rechtspraak en bestuur omvatten, in meer of minder ruime vorm, maar meestal ook aanspraken op inkomsten uit goederen (zakelijke rechten). Het collatierecht (benoemingsrecht van predikanten), het tiendrecht (recht op een tiende deel van de oogst), veer- en visrechten zijn voorbeelden hiervan. De heer van Nienoord bijv. had het visrecht op het Leekstermeer, het recht van schouw op alle wegen in Leek, het veerrecht op Groningen, het jachtrecht en het recht van duiventil in Vredewold en het collatierecht en eigendomsrecht van het kerkgebouw in Leek.

Na in de Bataafs-Franse tijd afgeschaft te zijn geweest, werden de heerlijke rechten in de Grondwet van 1814 hersteld door koning Willem I. Deze rechten waren echter slechts van zakelijke aard. Ook het Burgerlijk Wetboek van 1838 eerbiedigde 'verkregen rechten'. De Nederlandse grondwet van 1848 maakte er definitief een einde aan.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.