Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 22-12-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Hamdijk

Hamdijk, Gronings Hamdiek, is een buurtschap en streek in de gemeente Oldambt in Groningen. De weg Hamdijk die loopt vanaf Klein-Ulsda via Booneschans naar Bad Nieuweschans was vroeger de oude zeedijk van de Dollard. Het stuk tussen Booneschans en Bad Nieuweschans valt samen met de rijksgrens met Duitsland.

De lintbebouwing van boerderijen wordt doorsneden door het Hamsterdiep, dat van Bellingwolde langs Den Ham (met Hamsterweg) loopt en ten noorden van Hamdijk uitkomt in de Westerwoldsche Aa. De naam duidt op aangeslibd land en grasland aan een water, alsmede op een waterkering (dijk). De naam komt in de provincie Groningen ook voor bij Den Ham bij Aduard en Kolham.

Dit dijkgehucht ten zuiden van Nieuweschans ligt aan de in 1605 opgeworpen Dollarddijk van Oude Schans naar de Booneschans. De op de Duitse grens gelegen en nu vrijwel verdwenen Booneschans ontstond in 1589 door de aanleg van een redoute en kreeg in 1628 een bastion.

Langs de voormalige dijk liggen meerdere doorbraakkolken.

Langs de dijk staan enkele grote boerderijen van het Oldambster type, waaronder Hamdijk 22 (1850), gebouwd voor H.A. ten Have, Hamdijk 25 (1870) en Hamdijk 20 (1881) voor W. Zijlker.
De Remkesheerd (Hamdijk 39) is voorzien van een groot neoclassicistisch dwars voorhuis met driezijdig gesloten erker. De boerderij werd na een brand in 1887 opgetrokken voor D.E. Muntinga.
Wellicht 18de-eeuws van oorsprong zijn Hamdijk 47, met een in 1912 voor R.A. Velkema nieuw gebouwd voorhuis, en Hamdijk (Hamdijk 49), waarvan het voorhuis met forse hoektoren in 1922 tot stand kwam voor G. Tammes.

Hamdijk bij Beerta

Hamdijk moet niet verward worden met de Oude Dijk door Nieuw-Beerta en Drieborg, die in de zeventiende eeuw eveneens Ham(ster)dijk werd genoemd. Ook de nieuwe zeedijk van 1657 heette aanvankelijk Hamdijck, nieuwe Hamdijk of ook wel Zuidwending. Het buitendijkse land heette Beersterham. Hetzelfde geldt voor de daarbij aansluitende Koedijk te Finsterwolderhamrik, aangelegd in 1696 als Heeren Dijck of Ham-Dijck.

Hamdijk is een directe voortzetting van het middeleeuwse dorp Houwingaham. In 1998 zijn restanten gevonden van dit dorp, dat rond 1500 is verlaten ten gevolge van stormvloeden en overstromingen van de Dollard. De inwoners weken uit naar Den Ham, een deel daarvan keerde in het begin van de zeventiende eeuw terug naar hun oude woonplaatsen, waarna ze de boerderijen op huiswierden in de luwte van de zeedijk bouwden. De boerderijen waren verbonden door een voetpad; pas in 1856 werd een doorgaande weg aangelegd.

Het verlaten gebied viel aanvankelijk toe aan Beerta, maar werd in de loop van de zestiende eeuw bij de parochie Bellingwolde gevoegd. Wel traden de inwoners van het vroegere dorp Houwingaham nog in 1636 gezamenlijk op als gerechtigden van de nieuw te bedijken kwelders. Het gebied stond in de 16e eeuw ook wel bekend als Hayingehorne, Huesterhorne of Hamster Horn. De bebouwing langs den Olden Dick komt nog niet voor op een kaart uit 1590; daarentegen al wel op een gedrukte kaart uit 1672, waar deze buurt Oude Dijck ofte Koude Hoeck wordt genoemd. De bewoners werden aanvankelijk tot de buurtschap Den Ham gerekend. Na bedijking van het gebied in 1657 gingen enkele boerderijen nabij Booneschans kerkelijk onder Bad Nieuweschans vallen, de rest bleef bij Bellingwolde. In de praktijk waren de inwoners echter georiƫnteerd op Nieuweschans, waar ze ook hun kinderen lieten dopen..

De naam op de Hamdijk komt voor het eerst voor in 1697. De Hamdijck wordt eveneens vermeld op een getekende kaart uit 1724. Rond 1800 hadden Hamdijk, Koudehoek en Den Ham ieder een eigen buurtgilde. Het grootste deel van Hamdijk werd in 1808 bij de nieuwe gemeente Nieuweschans gevoegd (met inbegrip van de boerderij 'De Ekke' te Den Ham), het resterende deel ten zuiden van het Langediep (nu Koudehoek) werd in 1811 toebedeeld aan Bellingwolde.

Hamdijk had tenminste in 1803 eigen particuliere school (achter Hamdijk 31), die vanwege de kwaliteit van het onderwijs uitstekend bekend stond. Het schooltje sloot zijn deuren nadat er in 1841 een school in Klein-Ulsda was gesticht, die ook door de kinderen uit Ulsda werd bezocht.

Door Den Ham en Hamdijk liep het Hamsterdiep of oude Bellingwolderzijldiep, dat door de Zwijnezijl bijj Nieuweschans in de Aa uitmondde. De uitwatering in de Aa werd afgelost door het nieuwe Bellingwolderzijldiep of Buiskoopdiep, gegraven in 1657 in opdracht van het Tienkarspelenzijlvest met een sluis bij Finsterwolderhamrik. Dit zijldiep nam dat het water van het Nieuwe Zijldiep bij Bellingwolde, het Nieuwediep en het Langediep opnam. De Zwijnezijl raakte na de Sint-Maartenvloed van 1686 buiten gebruik.





Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 2.