kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 14-12-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Grootegast

Grootegast (Gronings: Grodegast, Fries: Gruttegast) is een dorp in de gemeente Westerkwartier in Groningen. Het dorp met ruim 1000 inwoners was tot 2018 de hoofdplaats van de de gelijknamige gemeente Grootegast.


Grotere kaart weergeven

Het dorp ('als Majorgast') is rond het jaar 1000 ontstaan en werd vanaf 1400 geprofileerd als tegenhanger van Lutjegast. Er staat een 17e-eeuwse kerkje, het zogenaamde Witte Kerkje, dat in 1829 werd gerestaureerd.

Het dialect
Het Grootegaster dialect, het Westerkwartiers, is duidelijk een grensgeval. Taalkundig zijn de invloeden van drie provincies merkbaar: het dialect is een variant van het Gronings, maar qua verstaanbaarheid lijkt het meer op het Drents; het accent en de grammatica klinken echter nogal Fries en dat is verklaarbaar uit het feit dat 100 jaar geleden nagenoeg heel Lutjegast nog Fries sprak. Grootegast is een grensdorp en dat is ook nu nog te merken aan het aantal dorpsbewoners van Friese afkomst en de vele zakelijke en sociale contacten met Friesland.

Industrie
Grootegast heeft relatief veel industriƫle activiteit gehad voor zijn dorpsgrootte. Van 1964 t/m 1997 werd LEGO via het bedrijf LEGO Nederland bv gedistribueerd over geheel Nederland. Daarnaast is een industrieterrein waar diverse bedrijven zijn gehuisvest.

Sinds 2015 is in dit pand een museum over LEGO, het LEGO-museum, gevestigd. In 2017 werd ook het Victory Museum in het pand gevestigd, evenals De Museumdrukkerij. Gezamenlijk opereren de drie musea onder de naam Museumplein Grootegast.

Grootegast ligt halverwege Groningen-Drachten ten N. van rijksweg A7. Ten N. van de plaats ligt de Grootegastermolenpolder, in het O. begrensd door de Grootegastertocht; deze loopt van Grootegast naar het Van Starkenborghkanaal.
Na de aanleg van het Hoendiep in 1654-1656 en na het graven van de Grootegastertocht kreeg het dorp een haven en een verbinding over water met de stad Groningen. De vervening van de gebieden ten Z. van het dorp vond plaats van 1750 tot ongeveer 1825.
De hervormde kerk is een kleine, in de 17de eeuw gebouwde en in 1829 verbouwde kerk. Enkele poldermolens, w.o. 'De Eendracht' bij genoemde tocht. In de 17de eeuw stond bij Grootegast de borg Feringa, een weinig beduidend gebouw dat rond 1745 werd afgebroken.

In 1929 speelde hier de geruchtmakende zaak Wijkstra. Op 18 januari schoot IJe Wijkstra vier veldwachters dood, omdat zij de vrouw met wie hij samenleefde wegens verwaarlozing van haar kinderen kwamen ophalen.

Grootegast had het Abel Tasman Kabinet, met een permanente tentoonstelling over de in Lutjegast geboren ontdekkingsreiziger Abel Tasman.

In de 16de-17de eeuw Grote Gast, Groote Garst, Grootegast. Gast = geest, zandgrond; groote ten opzichte van lutje (Lutjegast).

Schimpnaam voor de inwoners: Woldjeprikkers.

Lit.: G. Ligterink, Tussen Hunze en Lauwers (3de herz. dr.; Leek 1989) 316-327; Formsma. Ommelander borgen en steenhuizen, 147-148; Uw huidige woonplaats toen (Grootegast 1974); R. Pantjes, Grootegast in oude ansichten (Zaltbommel 1971).

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.