Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 13-12-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Groninger Woordenboek

1e. dat van Molema; zie daar, 1887; 2e. het Nieuw Gron. Woordenboek van K. ter Laan, voltooid in 1929; 2e druk 1952, met f 15000 subsidie van de Provincie en f 5000 van het Kammingafonds. Uitgave van Noordhoff. Gedrukt bij Spiering.

Het eerste uitgegeven woordenboek is van de Warffumer onderwijzer Helmer Molema (1822-1897) en dateert uit 1890. K. ter Laan publiceerde zijn eerste woordenboek in 1927.

Allereerste Gronings woordenboek, uit 1875, teruggevonden
GRONINGEN (ANP) - Het manuscript voor een nimmer uitgegeven Groninger woordenboek uit 1875 is onlangs teruggevonden. Het is het allereerste Groninger woordenboek dat tot dusver als verloren werd beschouwd.
Het handschrift draagt de titel 'Idioticon Groninganum' en is in de overlevering blijven voortleven als 'Woordenboek van den Groningschen Tongval'. Het is opgesteld door dr. P. Boeles (1795-1875), predikant te Noorddijk. Het omvat 205 geschreven pagina's en naar schatting vierduizend trefwoorden. Kort voor zijn dood verrichtte hij de laatste correcties aan het werk, waarmee hij jarenlang bezig was geweest. Het handschrift is sindsdien door de nazaten van Boeles bewaard, maar er is nooit een uitgever voor gevonden. Alleen uit de literatuur was het woordenboek bekend, zo noemt K. ter Laan het werk van Boeles in zijn 'Groninger Encyclopedie'.

Voordien waren het met name woordenlijstjes van grotere of kleinere omvang die gepubliceerd waren, zoals van Van Halsema, Wester, Laurman, Auwen en Reddingius. Met het Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19de eeuw van H. Molema kwam een eerste lexicon van omvang beschikbaar. Het heeft een sterke oriëntatie op Noord- en Oost-Groningen, de regio's waar Molema woonde respectievelijk uit afkomstig was. Kenmerkend zijn onder meer de grote hoeveelheid verwijzingen naar andere dialecten in binnen- en buitenland. Uitgebreidere lexicografische handschriften van Molema bevinden zich in de Universiteitsbibliotheek Groningen en in het Instituut voor Nederlandse Lexicologie te Leiden.

Ter Laans Nieuw Groninger Woordenboek is op Molema's fundament gevestigd en is - vanuit het Gronings van de omgeving van Slochteren - een veel levendiger, encyclopedischer en completer werk, ook al is de taal van het Westerkwartier er relatief mager in vertegenwoordigd. Het beperkt zich vrijwel uitsluitend tot de taal van Groningen. Van het boek verscheen de eerste druk zonder, het tweede mét subsidie van de provincie. De meer fonetische spelling van de eerste uitgave uit 1929 werd in de tweede van 1952 'zeer vereenvoudigd' omdat de laatste bedoeld was 'voor het gehele volk' en niet in de eerste plaats voor de wetenschap. Vanaf het midden van de jaren '70 van de 20ste eeuw is aanvankelijk Ter Laans eerste editie, in 1985 de tweede en vervolgens andermaal de originele uitgave vele malen herdrukt. Op de eerste druk is een retrograde lijst verschenen: S.J.H. Reker, Omgekeerd is ook wat weerd (1985).

Reker publiceerde in 1988 een zakwoordenboek, met ook een Nederlands-Groninger ingang en een lijst van plaatsnamen in het Gronings. Vanaf de vierde druk (1995) is er een katern in opgenomen met de belangrijkste Groninger spellingregels. Dezelfde auteur spoorde in 1992 het verloren gewaande handschrift van Boeles' Idioticon Groninganum op en gaf dat in 1997 uit. Het eerste Groninger lexicon met veel juridisch-historisch materiaal en met verwijzingen naar een reeks van andere talen kwam daarmee uiteindelijk het laatst van het grote drietal op de markt, een kleine anderhalve eeuw na de verzameling van de bouwstoffen daarvoor.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 7.