kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 08-12-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Groninger Courant

In 1742 door de Groninger boekdrukker en vaandrig van het burgerregiment, Jacob Sipkes, opgerichte krant. Op 4 januari 1743 verscheen het eerste nummer van de Geoctrooieerde Groninger Courant. In het tweede nummer heette ze Opregte Nieuwe Groninger Courant, vanaf 1748 Opregte Groninger Courant en vanaf 1778 Groninger Courant.

inleiding
De Groninger Courant was de eerste algemene krant van Noordoost-Nederland en kwam tweemaal per week uit. Redacteur was de diaconie-geneesheer Nathanaël Remkes. Het stadsbestuur hield toezicht op de inhoud. De krant voegde zich lange tijd naar de wens van de stedelijke autoriteiten en was vooral gericht op snelle nieuwsvoorziening van internationale gebeurtenissen. Ook werden berichten van schepen die de Sont passeerden, opgenomen.

In tijden van oorlog of binnenlandse onrust neemt de interesse voor nieuwsberichten onder de bevolking toe. Mensen willen weten wat hun boven het hoofd hangt omdat de kans groot is dat ze er zelf de gevolgen van zullen ondervinden. Zo zal het ook allerminst toevallig zijn, dat de beide oudste kranten in Groningen juist in de eerder genoemde periodes van start gingen.

In 1742 raakte ook de Republiek betrokken bij de Oostenrijkse successieoorlog, wat de binnenlandse onrust door de onvrede met het functioneren van de overheid nog versterkte. Juist in dat jaar vroeg Jacobus Sipkes aan het stadsbestuur octrooi voor de uitgave van de Groninger Courant. Een dergelijk octrooi hield een bescherming in tegen mogelijke concurrentie en werd door overheden tegen betaling verleend.

De stad verleende dit octrooi maar behield zich het recht voor de kranten voor de publicatie in te zien en dan eventueel de uitgave te verhinderen. De krant verscheen twee keer per week met soms een extra "Na Courant" en gaf in die eerste periode geen commentaar. Commentaar werd wel gepubliceerd in de "Groninger Nouvellist", een maandblad dat ook door Sipkes werd uitgegeven. Dit blad werd in 1747 door het stadsbestuur verboden maar toen elders uitgegeven als "de Reysende Nouvellist".

Ook de Groninger Courant werd door een verbod getroffen. De publicatie van een bericht dat het stadsbestuur niet aanstond leidde ertoe, dat de krant tussen 8 maart en 21 juni 1748 niet verscheen. In november van dat jaar verscheen ook de Groninger Nouvellist weer, die het tot 1757 onder verschillende titels zou volhouden.

In 1787, tijdens de patriottische woelingen, begon Leonard Bolt in Hoogkerk met de uitgave van de Ommelander Courant. Bolt had eerder al pamfletten voor de patriotten gedrukt en misschien zag hij juist daarom brood in een krant voor ditzelfde publiek. Met het octrooi van de Groninger Courant viel de uitgave door Sipkes niet te bestrijden omdat de krant niet in de stad werd uitgegeven. Hoewel er voor twee kranten nauwelijks ruimte was, lukte het ook de Ommelander Courant te blijven verschijnen. De drukkerij werd al spoedig naar een pand van de provincie in de stad verplaatst, waartegen het stadsbestuur geen maatregelen nam. Dit was een teleurstelling voor de Groninger Courant, want voor het octrooi moest nog wel ieder jaar een flink bedrag worden betaald. Zelfs werd na de Franse tijd opnieuw door de stad een "recognitie" verlangd, wat naar later bleek een volgens de toen geldende wetgeving ongegronde eis was. Voor de Groninger Courant was dit een zware belasting die niet op de Ommelander, later Provinciale Groninger Courant, drukte.

Na de dood van Remkes voerde de reislustige Gerard Nicolaas Heerkens kort de redactie. Daarna nam Sipkes zelf de redactie over. Na diens dood kwam de krant via zijn dochter in handen van de familie Hoitsema. Deze raakte in conflict met het stadsbestuur over een ongebruikelijk hoge heffing. Een belangrijke concurrent als de Ommelander Courant werd daar niet door getroffen. In 1811 kwam er bij keizerlijk decreet een einde aan de krant.

Onder verschillende namen verschenen er opvolgers, maar in 1814 was de Groninger Courant terug.

dagbladzegel

Ook het, in de Franse tijd ingevoerde, dagbladzegel vormde door de eraan verbonden kosten tot 1869 voor alle kranten een belemmering om groter en aantrekkelijker te worden. De door de uitgever te betalen zegelrechten moesten immers wel worden doorbe¬rekend in de abonnementsprijs. De meeste kranten verschenen dan ook slechts twee keer per week. Pas aan het einde van de negentiende eeuw verschenen de meeste dagelijks.

Na de afschaffing van het dagbladzegel volgde een snelle opkomst van allerlei advertentiebladen, veelal gebonden aan een bepaalde streek. Maar ook verschenen er nu nieuwe, in oplage snel groeiende, regionale kranten zoals de Nieuwe Winschoter Courant (1861), de Eemsbode (1874), de Winschoter Courant (1877), de Nieuwe Provinciale Groninger Courant (1886) en het Nieuwsblad van het Noorden (1888). Voor zoveel kranten was er geen plaats in de provincie, zodat aan het einde van de negentiende eeuw een proces van concentratie op gang kwam.

Een dergelijke concentratie, maar nu op veel grotere schaal, zou zich na de tweede wereldoorlog herhalen. Na de oorlog mocht een aantal kranten, waaronder het Nieuwsblad van het Noorden, niet verschijnen. De kleinere regionale bladen zagen hierdoor kans zich een grotere plaats te veroveren. Toen echter in 1947 het Nieuwsblad van het Noorden weer verscheen heroverde het snel z'n vooroorlogse positie, waardoor de andere regionale bladen hun lezers kwijtraakten. Vele kranten verdwenen, andere gingen op in landelijke of regionale combinaties. Uit deze ontwikkeling kwamen tenslotte de Winschoter Courant en het Nieuwsblad van het Noorden als overblijvende grote regionale kranten te voorschijn.

In de 19de eeuw werd de koers geleidelijk aan progressiever. Dat bleek onder andere uit de positieve opstelling tegenover de sociale kwestie. In 1869, na de afschaffing van het dagbladzegel, werd de Groninger Courant een echt dagblad. De concurrentie nam toe. Op 8 november 1878 rolde het laatste nummer van de persen.

Een dag later verscheen bij drukkerij J.B. Wolters de 'nieuwe' Groninger Courant. Maar succes bleef uit, ook toen zij een ochtendkrant werd. In 1899 nam de Firma Van Heijningen Bosch & Co. de krant van Wolters over. Via overnames door de Provinciale Groninger Courant (1919) en het Nieuwsblad van het Noorden (1935) kwam er een einde aan Groningens oudste algemene krant.

De Groninger Courant ging in 1919 op in de Provinciale Groninger Courant, die op zijn beurt in 1936 werd opgenomen in het Nieuwsblad van het Noorden. Een aantal in Oost Groningen verschijnende kranten ging op in de in 1905 gestarte Noord Ooster.

Bronnen:
www.groningerarchieven.nl
Lit.: C. Hoitsema, De drukkersgeslachten Sipkes en Hoitsema en de Groninger Courant (Groningen 1953); Tammeling, De krant bekeken.


Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.