Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 12-05-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

gildrecht

Het Gildrecht is een college in de stad Groningen dat zijn bestaan begonnen is als 'bestuur van de lokale koopliedenvereniging', toezicht hield op de correcte handelwijze van zijn leden, belast was met de handhaving van het water- en zeerecht en later vooral naam heeft gemaakt door zijn pogingen om, onder aanvoering van zijn voorzitter, de Olderman, Ommelanders en buitenlandse kooplieden in het gareel van het stedelijke stapelrecht te dwingen.

Stapelrecht
Het stapelrecht is een recht dat veel handelssteden - stapelplaatsen - verkregen, of zich zelf toe-eigenden, met name in de Middeleeuwen. Het recht hield in dat goederen die langs een stad werden vervoerd, eerst in de stad moesten worden opgeslagen en daar te koop worden aangeboden. Dit recht werd in 1815 officieel wereldwijd afgeschaft tijdens het Congres van Wenen.

Van oorsprong hield het stapelrecht ook wel in dat er bij iedere transactie tussen buitenlandse handelaren, verplicht een lokale handelaar aanwezig moest zijn. Om deze reden konden steden die zich aan de kust bevonden, zoals Antwerpen, zich goed ontwikkelen tot een handelsstad in de 14e en 15e eeuw.

Groningen
In den jaare 1434 was Groningen met de Hamburgers noch in oorlog; by deze gelegentheid wierd Willem Wicheringe, Olderman of Hoofdman der Gilden, thans Olderman van 't Gildrecht genaamt in Groningen, willende het Stapelrecht voor de stad verdedigen, in een oploop van de landslieden te Farmsum doodgeslagen. Hier op wierd door de Heeren van de stad vergoedinge dier doodslag geeischt: doch wierd door Hayo Ripperda, Heer van Farmsum, geweigert, en begeerde den schuldige van het gedaane feyt niet over te leveren. Hier door ontstond eene groote tweespalt onder den Adel; want de Groningers eindelyk de wapenen aangordende, wilden Ripperda tot vergoedinge dwingen: doch hy zulks niet afwagtende, bood zich aan tot verdrag; 't welk op den 27ste van July deszelfden jaars wierd getroffen.

In 1434 werd het gildrecht ingrijpend gereorganiseerd en kreeg het de vorm die het tot zijn opheffing in 1811 had.

De stad Groningen gebruikte het stapelrecht om haar positie in de Ommelanden veilig te stellen en uit te breiden. In 1473 sloot de stad een verdrag met alle landschappen in de provincie, waarbij voor het graan (vooral gerst) het stapelrecht voor de stad werd gevestigd. Daaraan werd gekoppeld dat in de provincie alleen bier geschonken mocht worden dat in de stad was gebrouwen.
Met name Appingedam verzette zich hevig tegen het stapelrecht van de stad maar stond machteloos tegenover het veel grotere Groningen. Bij de reductie van Groningen werd het stapelrecht niet afgeschaft, maar wel verzacht. Appingedam kreeg het recht op een eigen korenmarkt. Het recht werd pas daadwerkelijk afgeschaft in het begin van de negentiende eeuw.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 12.