kunstbusgroningen

Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 19-01-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Gerrit van Houten

Gerrit van Houten (Groningen 1866 - Santpoort 1934) was een Nederlands kunstschilder en tekenaar. Hij schilderde stillevens, portretten, stadsgezichten en landschappen in een naturalistische stijl met een impressionistische inslag. Als schilder en tekenaar is hij vanwege een ongeneeslijke geestesziekte slechts gedurende zijn jeugdjaren actief geweest.

Gerrit van Houten kwam uit een vooraanstaande Groninger familie. Al jong gaf hij blijk te beschikken over een bijzonder tekentalent. In de familie Van Houten was artistieke begaafdheid geen uitzondering.

Zijn vader Hindrik van Houten was naast houthandelaar een goed amateurtekenaar en zijn zuster Alida en nicht Barbara waren verdienstelijke kunstenaressen. Gerrit van Houtens gehele oeuvre ontstond tussen zijn dertiende en vierentwintigste levensjaar. Hij koos onderwerpen uit zijn naaste omgeving: vooral landschappen, stillevens en zeegezichten, maar ook wel portretten van huisgenoten, interieurs en gezichten op Groningen. In zijn hoofdzakelijk naturalistische stijl vond hij een heel eigen vorm voor expressionistische tendensen.

Leerling van Academie Minerva (tijdens lagere schooltijd en 1879-1882, 1884) en van de Academie van Beeldende Kunsten in 's-Gravenhage (1884-1885). Hij exposeerde enkele malen op tentoonstellingen bij Pictura en leek aanvankelijk zeer talentrijk en veelbelovend als kunstenaar. Toenmalige en latere recensenten hebben vaak gewezen op de kwaliteit van zijn werk en zijn enorme technische kunde op zo jeugdige leeftijd.

Een snel verergerende geestesziekte betekende omstreeks 1890 een vroegtijdig einde van zijn kunstenaars-loopbaan. In 1886 openbaarden zich de eerste verschijnselen van zijn geestesziekte. In 1892 volgde een opname in een psychiatrische inrichting in Santpoort, waar hij tot zijn dood verbleef.

In 1945 besloten zijn broers en zusters een stichting op te richten onder de naam Gerrit van Houten Stichting. De doelstelling was het goed bewaren van de tekeningen, aquarellen en schilderijen en ze bekend te maken aan de buitenwereld. Deze stichting verwierf in 1972 de Fraeylemaborg te Slochteren. Een deel van het werk van Van Houten is daar in vaste opstelling te zien.

Gerrit van Houten stamde uit een bekende Groninger familie van houthandelaars. Naast Gerrit waren ook andere familieleden getalenteerde kunstenaars, zoals zijn tante Sientje Mesdag-van Houten (zij trouwde met de bekende zeeschilder Hendrik Willem Mesdag), zijn zus Alida van Houten en zijn nicht Barbara van Houten. Ook Gerrits vader Hindrik van Houten kon aardig tekenen. Gerrit van Houten had drie broers (Derk, Samuel en Jan van Houten) en twee zusters (Alida en Sientje). Derk, de oudste en de enige die trouwde, zette samen met Jan de houthandel (Firma houthandel "D.van Houten") voort. Samuel werd huisarts. Jan, Alida, Samuel en Sientje bleven tot hun dood in het ouderlijke huis aan het Damsterdiep wonen.
De onderneming was genoemd naar Derk van Houten, de zoon van de korenmolenaar Hindrik Sebes van Houten en Grietje Derks Tonkens uit 't Waar. Deze Derk kocht in 1831 de windhoutzaagmolen "de Twee Reizigers" met bijbehorend woonhuis en erf, gelegen buiten de Steentilpoort aan het Damsterdiep bij Groningen. Na zijn dood zetten zijn oudste en jongste zoons, Hindrik en Jacob, de zaak voort. In 1868 breidden dezen het bedrijf uit met een stoomhoutzagerij en in 1878 met een schaverij.

Na het vroege overlijden van Hindrik in 1883 zette zijn weduwe, Alida van Houten-ten Bruggenkate, het bedrijf voort samen met haar zwager, die in 1895 uit de firma trad.
Haar eerdergenoemde zoons Derk en Jan namen de leiding van de zaak op zich. In dat jaar installeerde Jan in de houtzagerij "elektrische beweegkracht", waardoor de zagerij van Van Houten het eerste Nederlandse bedrijf was dat elektrisch werd aangedreven. In 1905 ging de houtzagerij door brand verloren, waarna de familie, uit angst voor herhaling daarvan, besloot de oude houtzaagmolen te slopen. In de jaren '20 en '30 van de vorige eeuw werd het bestaan van de houthandel bedreigd door de crisis. Tijdens de tweede wereldoorlog nam de Duitse bezetter de bedrijfsgebouwen in beslag. De houthandel bleef in naam tot in de jaren '50 in bedrijf. In 1967 werd de onderneming officieel ontbonden.

Websites:
• https://www.gerritvanhouten.nl

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.