Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 10-05-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Gerkesklooster

Voormalig klooster ten westen van de Lauwers. Gerkesklooster (Fries: Gerkeskleaster) is nu een dorp in de gemeente Achtkarspelen in Friesland ten noordoosten van Surhuisterveen en ten zuidoosten van Buitenpost. Gerkesklooster vormt samen met Stroobos het tweelingdorp Gerkesklooster-Stroobos.

Het dorp Gerkesklooster telde in 2020 790 inwoners. Onder het dorp valt ook de buurtschap Gerben Allesverlaat.

Aanvankelijk lag hier de nederzetting Wigerathorp (Gerke van Wigaradorp). De grootgrondbezitter Gercke Harkema liet er in 1240 door monniken vanuit het klooster Klaarkamp een klooster stichten, Jeruzalem genaamd, dat in 1249 in de Cisterciënzer kloosterorde werd opgenomen. Ook werd een kerk gesticht, waardoor de nederzetting een van de acht kerspels (Nederlands: kerkdorpen) werd. In de praktijk werd het klooster Gerckes' klooster genoemd. Die naam ging over op de nederzetting.

Het klooster bezat veel goederen en rechten te Visvliet, op de Waarden en in het Westerkwartier, en had grote invoed op de waterstaat in Langewold.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd in 1571 de klok uit de kerktoren gestolen en verkocht. De klok hangt nu in de kerk van de Deense plaats Gadstrup (op Seeland). Toen Friesland over ging naar het protestantisme werd het klooster in 1580 afgebroken. Alleen de brouwerij van het klooster bleef staan. Deze werd op 7 augustus 1629 als kerk in gebruik genomen. De kerk werd in 1786 vergroot en verhoogd, en werd in 1974-1975 opnieuw verbouwd. In 1926 werd ook een gereformeerde kerk gebouwd.

Van 1913 tot 1991 was in Gerkesklooster een steenfabriek gevestigd. De zuivelfabriek, die rond 1900 is gesticht, is tegenwoordig een onderdeel van het zuivelconcern FrieslandCampina. Op dinsdag 29 juli 2014 brandde een deel van de kaasfabriek af. Het ging om de opslagloods van de kaas. Het blussen van de brand duurde ruim drie dagen.
Gerkesklooster telt twee rijksmonumenten, de hervormde kerk en de windmotor Stroobos, die op de grens met Stroobos ligt.

Gerkesklooster en Stroobos liggen in de noordoosthoek van de gemeente Achtkarspelen. Dit is een kleigebied, dat het typische karakter van de Wouden mist; hier geen 'dykswâllen', maar een open landschap. De dorpen vormen één aaneengesloten geheel. Tot 1993 werd het dorp Stroobos doorsneden door de grens met de gemeente Grootegast, die tegelijk ook de grens met de provincie Groningen vormde. Omdat dit allerlei praktische bezwaren gaf, is het Groningse deel van Stroobos naar Achtkarspelen overgegaan. De ligging aan het Prinses Margrietkanaal/Van Starkenborghkanaal is al zeer lang van groot belang voor deze dorpen. De industrie kreeg daardoor al vroeg een kans, en er zijn dan ook enige grote bedrijven gevestigd.

Ten westen van Gerkesklooster liggen de IJzermieden, waar zich mogelijk in de middeleeuwen het dorp Sint Gangolf heeft bevonden.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Eerste pageview van vandaag: 1