Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 10-05-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

gericht

Tijdens de middeleeuwen en onder de Republiek een onafhankelijk rechtsgebied in Groningerland. Zo had het Westerkwartier 16 gerichten, Fivelgo 20, Hunzingo 30.

Bewaard bleef de gerichtspaal (de kaak) van Farmsum. Die van Leens dient nu als grenspaal tussen Leens en Ulrum.

De rechtspraak was eerst omgaand; het clauwboek, dat het register bevatte van de edele heerden, wees uit, wie voor een jaar richter of redger moest wezen. Geleidelijk maakten zich de jonkers of hoofdelingen, de heren van 't dorp, zich van 't redgerambt meester. Sedert plm. 1650 lieten zij het bedienen door een rechtsgeleerde, die „geconstitueerde richter'' genoemd werd; bij diens afwezigheid door een „gesubstitueerde richter”.

Naast de redgers waren er over- en lankrichters, die de geschillen moesten uitmaken bij 't aanspreken van 't redgerambt en die de rechtsstoel waarnamen en als mederechter optraden bij moeilijke gevallen.

't Oldambt had vanwege de Stad vijf gerichten; Winschoten, Finsterwolde, Midwolde, Zuidbroek en Termunten, met 2 maal in de maand een rechtdag.

Een afzonderlijk gericht vormde dat van Selwerd.

Ieder gericht was, vooral in strafzaken, vrijwel zelfstandig.

De indeling was als volgt:

Gerichten in 't Westerkwartier:

1. De grietenij van Vredewold (Marum, Noordwijk, Nuis, Niebert. Tolbert, Midwolde, Leek, Lettelbert, Oostwold, Lagemeden);
2. Oosterdeel-Langewold (Zuidhorn, Noordhorn, Niezijl, Faan, Niekerk, Oldekerk);
3. Westerdeel-Langewold (Opende, Doezum, Grotegast, Sebaldeburen, Lutjegast, Grijpskerk);
4. Visvliet;
5. Oosterwaard;
6. Middelwaard;
7. Westerwaard (samen de Ruigewaard);
8. Niehove;
9. Humsterland (Oldehove en Saaksum);
10. Ezinge;
11. Hardeweer;
12. Feerwerd;
13. Aduard, (met Garnwerd, Oostum, Fransum, Den Ham, Wierum en Hogemeden);
14. Dorkwerd en Leegkerk;
15. Platvoets. huis, bij Dorkwerd;
16. Hoogkerk.

Gerichten in Fivelgo.
1. Garmerwolde, Thesinge, Ten Boer, St. Annen en 't Heidenschap;
2. Lellens;
3. Stedum, Westeremden en Garsthuizen;
4. Loppersum en Wirdum;
5. 't Zandt, Leermens, Zeerijp en Enum;
6. Die Vierburen, d.z. Godlinze, Losdorp, Spijk en Bierum;
7. Oosterwijtwerd, Jukwerd en Krewerd. ft Wietwerderrecht);
8. Tjamsweer, Appingedam, Tuikwerd en Opwierde;
10. Marsum en Holwierde;
11. Delfzijl;
12. Farmsum, Weiwerd, Heveskes, Oterdum en Meedhuizen;
13. Siddeburen en Oostwold;
14. Hellum en Schildwolde;
15. Slochteren en Kolham;
16. Scharnier;
17. Harkstede,
18. Woltersum;
19. 't Eesterrecht, d.i. het Poster Eesterrecht, n.l. Wittewierum, Garrelsweer en Ten Post, en het Zandster Eesterrecht;
20. De Richteren Ten Dam, d.i. de stad Appingedam.

Gerichten in Hunzingo.
1. Adorp en Harssens;
2. Sauwerd;
3. Wetsinge;
4. Onderwierum en Bedum;
5. Bellingeweer en Winsum;
6. Maarslacht, half Mensingeweer, Obergum, en Saaksumhuizen;
7. Warfhuizen;
8. Zuurdijk en Wehe;
9. De Kampen, door het verlopen der kil van het Reitdiep nu in 't W.K. gelegen;
10. 't Grote Reedschap (Ulrum, Vliedorp, Niekerk en Vierhuizen);
11. Hornhuizen;
12. Kloosterburen;
13. Leens;
14. Menkeweer en Huizinge;
15. Maarhuizen, Ranum, Baflo en half Mensingeweer;
16. Tinallinge, Raskwerd en Den Andel;
17. Eenrum, Pieterburen en Westernieland;
18. Wierhuizen;
19. De Brede en Warfum;
20. Uskwerd;
21. Uithuizen;
22. Uithuizermeden;
23. Oosternieland, Oldenzijl, Zandeweer en Rottum;
24. Kantens, Stitswerd, Eelswerd en Eppenhuizen;
25. Middelstum, Doornwerd, Engeweer en Westerwijtwerd;
26. Westerdijkshorn;
27. Ter Laan en het Reidland;
28. Ellerhuizen;
29. Noordwolde;
30. Zuidwolde.

Tot de stadsheerlijkheden behoorden Westerwolde, de beide Oldambten en het Gorecht, d.i. het Gericht van Selwerd met zijn 13 Kerspelen:
1. Noorddijk;
2. Middelbert;
3. Engelbert (de tegenwoordige gemeente Noorddijk);
4. Westerbroek;
5. Kropswolde;
6. Wolfsbarge (onder de tegenwoordige gemeente Hoogezand);
7. Noordlaren;
8. Glimmen;
9. Onnen;
10. Haren;
11. Hemmen;
12. Essen en Dilgt;
13. Helpen (de tegenwoordige gemeente Haren).

Verder nog Selwerd en Paddepoel.

De ambtman van 't Gericht van Selwerd werd in 1633, na de stichting der eerste Veenkoloniën, ook richter van Sappemeer, waaronder Hoogezand. Windeweer en Lula behoorden, te zamen Oost-Gorecht.

In de beide Oldambten stelde de stad een drost aan; in Westerwolde desgelijks; deze had onder zich een richter over Westerwolde (Wedde, Vrieschelo, Onstwedde, Vlachtwedde en Sellingen) en een over Bellingwolde en Blijham, die oudtijds tot Reiderland behoorden en waar later Pekela en Oude- en Nieuweschans bijgevoegd zijn.

Van de 66 gerichten in de Ommelanden waren in 1749, 33 staande rechtsstoelen; maar ook in de overige hadden de jonkers grote invloed; in 14 er van had één man de meerderheid der stemmen.

In 1803 vervangen door de districtsrechtbanken.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Eerste pageview van vandaag: 1