Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 03-05-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Gaarkeuken

Gaarkeuken (Gronings: Goarkeuk'n of Goarkeuken) is een gehucht in Groningen ten zuiden van Grijpskerk, gelegen aan het Van Starkenborghkanaal tussen Zuidhorn en Grootegast. Het dankt zijn naam aan de gaarkeuken voor de schippers die stond bij de schutsluis in de vaarverbinding van Groningen met Friesland bij het latere Gaarkeuken.

Geschiedenis
Oorspronkelijk was de gaarkeuken geplaatst bij het zuidelijker gelegen Kolonelsdiep. Deze plaats wordt nu nog Oude Gaarkeuken genoemd. Tussen 1654 en 1657 werd een grotendeels nieuw kanaal gegraven tussen Groningen en Friesland, dat liep vanaf Briltil via Noordhornertolhek naar de Friese grens bij Gerkesklooster, waarvoor de gaarkeuken werd verplaatst naar de huidige plek op de kruising van het Van Starkenborghkanaal met het Langs- of Wolddiep en haar noordelijke verlenging Poeldiep (laatste stuk tegenwoordig gedempt; uitmonding via Hoerediep). Later werd een trekweg langs deze Trekvaart of Hoendiep aangelegd en kregen de omliggende dorpen een aansluiting op het kanaal. In de tweede helft van de negentiende eeuw zijn de vaarwegen aangepast aan de moderne eisen van die tijd. In dit kader werd de Sluis Gaarkeuken in 1864 (min of meer) op de huidige plek aangelegd. Bij de sluis verrezen enige huizen waarvan de bewoners een bestaan zochten in de levering van schippersbehoeften: in de eerste plaats sterkedrank, maar ook proviand.

Op 26 juni 1829 gebeurde er in Gaarkeuken een ongeluk met dodelijke afloop. Drie kinderen liepen bij de schuin omhoogstaande brug omhoog, waarna de contragewichten van de brug afbraken en de kinderen onder de brug kwamen.

Tussen 1922 en 1924 werd de sluis van Gaarkeuken vernieuwd en vergroot. In 1938 werd het Hoendiep verruimd en uitgebreid tot het Van Starkenborghkanaal. Op 11 november 1944 werd de Gaarkeuken gebombardeerd door 15 Engelse Typhoons van Vliegbasis Volkel die er 32 bommen lieten vallen. De brug en sluizen alsook enige woningen werden totaal vernield. Doordat de waterhuishouding daarna niet meer in de hand te houden was, kwam er een groot gebied blank te staan. De sluis werd hersteld, maar was zo ontzet dat decennia later er nog stenen uit losraakten.

In de jaren 1970 werd besloten tot de aanleg van de huidige sterk vergrote sluis van 190 meter lang en een diepte van 4.77 meter beneden het kanaalpeil. Voor de bouw hiervan moesten vijf sluiswachterswoningen en 575 bomen wijken.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Eerste pageview van vandaag: 1