Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 08-04-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

excarnatie

Groningse voorouders hadden bijzonder dodenritueel. Doden in het open veld leggen en ze laten opeten door dieren. Dat was wat bewoners van Noord-Nederland tot de 3de eeuw na Christus nog deden.

De archeoloog Annet Nieuwhof, die promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen, deed onderzoek naar rituelen in het gebied van terpen (kunstmatige heuvels) in Groningen en Friesland. Aanleiding voor haar research was de vondst van acht menselijke schedels en schedelfragmenten, een stapeltje koeienpoten en potscherven. Die werden aangetroffen in een mesthoop in de Groningse wierde (Gronings voor terp) Englum. De schedels uit de 3de eeuw voor Chr. lagen in een cirkel bij elkaar - volgens Nieuwhof een van de aanwijzingen voor een rituele behandeling van de doden.

In de periode die Nieuwhof onderzocht - van 600 voor Chr. tot 300 na Chr. - was begraven volgens haar niet het gangbare ritueel. Dat was waarschijnlijk excarnatie, ofwel ontvlezing. Anders gezegd: de doden werden in de open lucht achtergelaten totdat aaseters het vlees van de botten hadden gepeuzeld.

Vermoedelijk waren het vooral honden die zich tegoed deden aan de overledenen. Nieuwhof: 'Bij de schedels zijn weinig andere botten gevonden - daar zijn honden waarschijnlijk mee aan de haal gegaan. Op andere plekken zijn botten gevonden met kauwsporen van honden.

Als er geen vlees meer op de botten zat, werden de beenderen verzameld en in of bij het huis begraven. 'Zo creƫerden de bewoners voorouderlijke grond, een soort thuisgevoel.' Van achteloos omgaan met overledenen was geen sprake, zegt Nieuwhof. Vergelijk het met de luchtbegrafenissen in Tibet, waarbij doden in stukken aan gieren worden gevoerd.

Of excarnatie destijds ook in andere delen van Nederland gebruikelijk was, is niet bekend. Mogelijk gebeurde het elders ook, maar daar zijn weinig aanwijzingen voor. Daarbij speelt een rol dat botten in de Friese en Groningse kleibodem goed bewaard blijven, maar in zandgrond en andere bodemsoorten eerder vergaan.


Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 3.