Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 05-04-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

electriciteitsvoorziening

De eerste schreden op het pad van opwekking en distributie van elektrische stroom werden rond 1900 gezet door particuliere ondernemingen.

In veel gevallen is de ontwikkeling ongeveer als volgt geweest. Een onderneming, die beschikte over een stoommachine, b.v. een zuivelfabriek, dreef daarmee een generator (dynamo) aan voor de opwekking van stroom voor eigen behoefte en schakelde 's nachts over op accumulatoren. Anderen maakten gebruik van een zuigergasmotor of een dieselmotor, terwijl ook turfvergassing werd toegepast.


De levering van stroom aan nabij gelegen panden was een tweede stap. Liep dat goed dan volgde soms een verzelfstandiging tot een (coƶperatieve) centrale. Deze kwamen vooral tot stand in de jaren 1910-1920 toen daarvoor nog geen vergunning van de provincie nodig was.


Werd de afname zo groot dat er capaciteits-problemen ontstonden dan volgde soms omzetting in een gemeentelijk elektriciteitsbedrijf (GEB) of een overname door de gemeente. Dit kon al of niet gepaard gaan met een beƫindiging van de eigen opwekking van elektrische stroom en een voortaan afnemen van stroom van een van de grote elektrische centrales, die inmiddels een concessie hadden. Dit gebeurde met name in de periode 1920-1930. Wat overbleef was dan alleen een lokaal distributie-bedrijf.


Groninger Electrische Blokverlichting Maatschappij
Nadat in 1894 een concessie-aanvraag van de firma W.A. Scholten tot het verstreken van elektriciteit voor verlichting aan inwoners van een gedeelte der stad Groningen door de gemeenteraad werd afgewezen, werd in 1895 de Groninger Elektrische Blokverlichting Maatschappij opgericht. De maatschappij had als doel: Groningen in blokken elektrisch te verlichten. In een pakhuis aan het Soephuisstraatje nr. 14 werd een centrale ingericht die het blok Vismarkt- Guldenstraat-Zwanestraat-Stoeldraaierstraat kon bedienen.

Er werden 160 aandelen van f 100,-- uitgegeven, over 12 personen verdeeld. De belangrijkste aandeelhouders waren bij de oprichting J.E. Scholten en de Twentse elektrotechnicus R.W.H. Hofstede Crull. Uit de aandeelhouders werd een bestuur van vijf leden gekozen voor vijf jaar. Dit bestuur werd onder meer belast met benoeming en ontslag van een directeur en het overig personeel. De Blokverlichting Maatschappij had 22 afnemers; dit waren dus de eerste verbruikers van elektriciteit in Groningen.

Na de oprichting in 1902 van de gemeentelijke elektriciteitscentrale bleef de maatschappij in bedrijf. Het aantal aansluitingen onderging weinig verandering in de loop der jaren en de onderneming is financieel dan ook geen succes geworden. In 1908 bood Hofstede Crull zijn 30 aandelen gratis aan Scholten ter overname, wat Scholten weigerde. In 1910 werd het gemeentelijk elektriciteitsbedrijf gepolst of het de Blokverlichting Maatschappij wilde overnemen. De gemeente had echter geen belangstelling.

Op 16 oktober 1912 woedde er een brand in de elektrische installatie van de maatschappij. Al op de eerste dag na de brand werden alle afnemers van de Blokverlichting Maatschappij door de gemeentelijke Elektrische centrale voorzien van stroom. Hierna gaven de meeste gebruikers er de voorkeur aan om bij de gemeentelijke centrale te blijven en op 7 november van datzelfde jaar werd in de algemene vergadering van aandeelhouders besloten de maatschappij te liquideren. In 1913 werden alle aandeelhouders genoodzaakt om f 60,-- per aandeel te storten om het tekort van de maatschappij op te heffen. In 1914 bleek uit de liquidatie-rekening dat per aandeel nog een klein bedrag kon worden terugbetaald.


Ook andere ondernemers leverden stroom aan een kleine kring. Pas in 1900 zag de gemeenteraad in, dat een eigen elektriciteitscentrale wel eens een winstgevende onderneming kon worden. De gemeente nam in 1902 een particulier bedrijf over en breidde het netwerk in de jaren daarna snel uit. Tien jaar later richtte ze het Provinciaal Elektriciteits Bedrijf op en in 1924 was het PEB de enige leverancier van stroom in Groningen.

In 1930 werd de Helpmancentrale gebouwd, die zijn naam dankte aan de nabij gelegen stadswijk. Na de Tweede Wereldoorlog werd de fabriek uitgebreid tot tien turbines. In het gebouw, waar tot 1982 stroom werd opgewekt, huist nu de Mediacentrale. - (www.deverhalenvangroningen.nl

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 23.