Lexicon Kunstbus Groningen

Dit artikel is 16-12-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

De Grönneger Spraok

Vereniging die door toedoen van Jan Evert Scholten in 1917 werd opgericht, als overkoepelend orgaan van de Groninger verenigingen die op allerlei plaatsen in het land (om te beginnen in Dordrecht, 1904, daarna Rotterdam, 's-Gravenhage, Arnhem, Haarlem) waren opgericht. In 1923 gewijzigd in 'Groningen', in 1947 gewijzigd tot Aalgemaine Verainen Grunnen, dat tenslotte in 1955 omgezet werd in Grunneger Genootschop.

Scholten was de eerste voorzitter, na zijn overlijden in 1918 werd hij opgevolgd door A.T. Vos. K. ter Laan was zijn opvolger in 1930.

Toen in 1914 de ontzetting van den wereldoorlog ons volk beving, leidde dit tot een nieuwe bezinning op eigen verleden en tot hooger besef van eigen waarden. Allerwegen rees het kwik in den thermometer, ook bij de overigens koele Groningers. De Gedeputeerde Staten riepen een archeologische commissie in het leven, en hun keuze daarvoor viel mede op Vinhuizen (1915). Onder praesidium van den groot-industrieel J.E. Scholten kwam in 1917 de vereeniging Grönneger Spraok tot stand, die zich, in navolging van de Friezen, een leerstoel voor de Groninger volkstaal als ideaal stelde, en zelfs bij ds L. Okken te Vriezenveen pogingen deed om haar tot kanseltaal te verheffen. Aan den Groningschen Volksalmanak met zijn voortreffelijke redactie had men niet meer genoeg. Verschillende nieuwe lokale tijdschriften verschenen, zooals Mooi Groningen (red. J. Cohen), Vrije Stemmen (red. dr S.K. de Waard), Groninger Stemmen in den Haag, en het maandschrift Groningen, waaraan ik met den hoofdonderwijzer J. Tilbuscher leiding gaf en dat door de firma J.C. Mekel te Winsum werd uitgegeven. - (J. Vinhuizen (27 April 1858-6 April 1931))

Grönneger spraok.

(Dialect van Oude-Pekela.)

Gronneger spraok!
Bie de waige zong men 't laidje:
„Suze, nainje, poppe,"
'k Heur het nog vaok.

Gronneger spraok!
Bie de straote zongen kinder:
„Koier, koier, riege,"
Net naor mien smaok.

Gronneger spraok!
Tegen Paoske klonk bie deure:
„Foeke, foeke, rommel."
't Was 'n vermaok.

Gronneger spraok!
Mit Sunt Meertn dwaoldn lichtjes;
„Sunt Martinus bisschop,"
Zong d'r een snaok.

Gronneger spraok!
Mit neijaor ruip elk en aine:
„'k Wensch joe hail en zeegn!
Geevm was zaok.

Gronneger spraok!
As het verske bie de waige
Klinkst mie in de oorn,
Of 'k slaop of waok.

„Gronneger spraok!"
Haol de platte taol in eere!
Most dei schat bewaorn!
't Is ja dien taok.

(Maandblad „Groningen").


Maandblad Groningen

De vereniging was de uitgeefster van het Maandblad Groningen (in de eerste jaren onder leiding van Geert Teis Pzn. en nadien van het duo J. Dijkstra en J. Rietema) dat vanaf 1918 een samensmelting was van het vroegere tijdschrift Groningen (dat van 1916 tot 1917 bestond) en Mooi Groningen dat even lang bestaan had. De 'Berichten van Vereenigingen' vormden daar onderdeel van, met die van 'Grönneger Spraok', zoals het daar steeds gespeld werd, voorop. De schrijfwijze met ao was in een vroege aflevering van het maandblad door Teis bepleit.

In 1923 werd besloten tot wijziging van de naam in Groningen, een 'Vereeniging tot bevordering van de kennis van het dialect, de geschiedenis en folklore van Groningen, alsmede tot de behartiging en bevordering van algemeen Groningsche belangen'. Groningen werd in 1947 gewijzigd tot Aalgemaine Verainen Grunnen, dat tenslotte in 1955 omgezet werd in Grunneger Genootschop.

In 1917 werd op initiatief van Jan Evert Scholten De Gronneger Sproak opgericht. een algemene verening waarbij zich langzamerhand de meeste bestaande Groninger verenigingen aansloten. Later werd de naam gewijzigd in Algemene Vereniging Groningen, vervolgens in Algemene Vereniging Grunnen en tenslotte in 1945 nog eens in Grunneger Genootschop. De ontwikkeling van Gronneger Sproak tot Grunneger Genootschop omvat een stuk regionalistisch leven en streven, dat uiterst belangrijk is. Bij de laatste naamsverandering is een groot stuk van de achtergrond met de naoorlogse controversen heel duidelijk zichtbaar geworden. De voorzitter K. ter Laan drukte zich nmI. zo uit. dat hij meende met de nieuwe aanduiding Grunneger Genootschop ook aan de Groningers binnen de provincie te kunnen demonstreren. dat geen andere vereniging of instelling met een cultureel doellos van het Genootschop kon blijven. Met andere woorden: het Grunneger Genootschop was het overkoepelende orgaan voor aIle culturele strevingen in zake Groningen en Gronings. De onmiddellijke aanleiding tot het veranderen van de naam was een afwijzende beschikking van de provincie op een subsidie-aanvrage van de toen nog Algemene Vereniging. Bijzonderheden over deze zaak treft men aan in de jaargang 1955 van Dorp en Sfad in verschillende stukken over de hele jaargang verspreid.

Lit.: J.F. Steenhuis, Gedenkboek. 50 Jaar Groninger Beweging. 40 Jaar Groninger vereniging (z.p. z.j [Winschoten 1958]); A. Moesker en O. Beek, 75 Joar 'Grunneger Sproak' in Stad. Zo as t raailt en zaailt (Bedum 1994).

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 7.