Stichting Kunstbus Groningen

Dit artikel is 14-09-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Buiten Nieuwediep

Het Buiten Nieuwediep (verlengde Noordbroekster Trekvaart), dat zich bij 't Waar verenigt met het oude diep of Ol Daipke, is een ca. 6 km lang kanaal gegraven in de zeventiende eeuw (ergens tussen 1639-1665/1670?) van Noordbroek richting Nieuw-Scheemda/'t Waar, waar het ter hoogte van de aldaar gelegen pastorieweg aansloot op het Termunterzijldiep. Aanvankelijk was het kanaal bedoeld om scheepvaartverkeer naar Groningen mogelijk te maken. Het onderhoud liet echter vaak te wensen over.


Oldambster boerderij, Zuiderstraat 71, Noordbroek. Het kanaal rechts van de boerderij is het Buiten Nieuwe Diep.

In 1509 had de Dollard zijn grootste uitbreiding gekregen. Bij het terug winnen van het land
zijn veelal de resten van oude veendijken gebruikt. In betrekkelijk korte periode was het grondgebied van de karspelen Noord- en Zuidbroek weer ingedijkt en wel in 1545. Daarbij zijn ook nieuwe bedijkingen gemaakt. Deze zijn vooral in het gebied van Noordbroeksterhamrik terug te vinden in het aldaar bestaande wegenstelsel. De afwatering vond plaats door zijltjes en klieven in de eerste Dollarddijken. De voornaamste
kanaaltjes voor afwatering waren in het Noordbroekstergebied de Sijpe, het Lutjemaar, het Groote Maar en het Kleine Maar. In 1670 werd het Buiten Nieuwediep gegraven waarbij het Oude Diepje bij 't Waar werd opgenomen. De laaggelegen gronden van Noordbroeksterhamrik kregen toen een betere ontwatering.
Omstreeks 1800 kwam er verandering ten gevolge van door klink optredende bodemdaling en de daarnaast optredende zeespiegelrijzing. De waterafvoer door de Termunterzijl werd steeds minder mogelijk. Laaggelegen landen kwamen steeds vaker onder water te staan. - (Wel en wee in Noordbroeksterhamrik door H. Blaauw, www.bdpoppen.nl)

't Waar

't Waar is een wegbuurschap langs de in 1545 gelegde Dollarddijk. De naam is afgeleid van waar, een oude benaming van een sluis of zijl, een begrip dat nog wordt gebruikt bij sluiswachtershuizen die dikwijls waarhuizen worden genoemd. Het moet een sluis in het Termunterzijldiep zijn geweest dat in 1601 van Scheemderzwaag naar Termunten werd gegraven.
De dorpskern ligt tussen het Termunterzijldiep en het Buiten Nieuwediep of Ol Daipke. Karakteristiek voor 't Waar is de ligging aan water. De oorspronkelijke dorpsas loop hier vrijwel parallel aan het Buiten Nieuwediep dat ter hoogte van de Pastorieweg uit komt in het Termunterzijldiep.
Daar waar het Termunterzijldiep een bocht maakt richting oude Dollarddijk is een gemaal aangelegd. Ten zuiden ligt de moerasplas die de naam 't Waar draagt en ten noordwesten liggen tussen 't Waar en Wagenborgen de grote plas en het natuurreservaat het Hondshalstermeer.

Nieuwe Sloot ten westen van Noordbroek, dateert mogelijk van voor aanleg Buiten Nieuwediep.
Burgsloot ten westen van Nieuwe Sloot, dateert mogelijk van voor aanleg Buiten Nieuwediep.

Het voormalige waterschap De Bolderij lag aan de noordkant van het diep.
Het voormalige waterschap Evenreitstermolenkolonie lag aan de westkant van het diep. Dit schap werd bemalen met een windmolen, die in 1772 reeds bestond en uitsloeg op het Buiten Nieuwediep, dat uitkwam op het Termunterzijldiep. Deze molen stond bij de instroom van de tochtsloot Oude Watering, ongeveer 800 meter ten noorden van de Scheemsterstraat.


Pageviews vandaag: 4.